Shqipëria vazhdon të përballet me sfida serioze në fushën e paraburgimit, si në drejtim të numrit të lartë të personave në paraburgim, ashtu edhe në kohëzgjatjen e tij, vlerëson Gianluca Esposito, drejtor i përgjithshëm për të Drejtat e Njeriut dhe Sundimin e Ligjit në Këshillin e Evropës, në një intervistë për Agjencinë Telegrafike Shqiptare (ATSh).
Sipas Espositos, situata aktuale paraqet arsye reale për shqetësim.
Ai i referohet raportit më të fundit të Komitetit të Këshillit të Evropës për Parandalimin e Torturës (CPT), i cili evidenton se Shqipëria vazhdon të ketë një nga normat më të larta të burgosjes midis shteteve anëtare të Këshillit të Evropës. CPT gjithashtu identifikoi një përdorim në rritje të paraburgimit, duke rezultuar në mbipopullim në disa nga qendrat e paraburgimit.
“Sipas statistikave zyrtare, që nga nëntori 2025, në burgjet e Shqipërisë kishte 4578 të burgosur, nga të cilët 58% ishin në paraburgim. Shkalla e paraburgimit në Shqipëri prej 94,6 personash për 100 mijë banorë është gati katër ose pesë herë më e lartë se mesatarja e BE-së”, tha Esposito.
Ai theksoi se, një tjetër çështje kyçe në Shqipëri është kohëzgjatja e paraburgimit.
Mesatarja prej 253 ditësh (8,4 muaj) është mjaft e lartë, nënvizoi Esposito.
“Paraburgimi i gjatë dhe mungesa e arsyetimit të mjaftueshëm u identifikuan gjithashtu nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në disa vendime kundër Shqipërisë (Hysa kundër Shqipërisë, Strazimiri kundër Shqipërisë, Delijorgji kundër Shqipërisë)”, tha Esposito.
Duke folur për rreziqet kryesore që lidhen me paraburgimin e zgjatur, Esposito thekson se kjo fushë është ndër më të ndjeshmet e drejtësisë penale, pasi prek drejtpërdrejt liritë individuale dhe parimin themelor të prezumimit të pafajësisë.
Sa i përket masave që duhet të merren për përmirësimin e kushteve dhe menaxhimit të paraburgimit, ai nënvizon se nevojiten njëkohësisht përmirësime materiale dhe reforma sistemike.
“Hapi i parë për të përmirësuar kushtet është ulja e mbipopullimit. Megjithatë, kjo nuk bëhet vetëm duke ndërtuar më shumë burgje, por duke kufizuar në mënyrë aktive përdorimin dhe kohëzgjatjen e paraburgimit dhe duke i dhënë përparësi alternativave ndaj paraburgimit, duke përfshirë zbatimin e regjimit jondëshkues të paraburgimit në përputhje me prezumimin e pafajësisë”, tha ai.
Esposito vëren se kuadri ligjor në Shqipëri është kryesisht në përputhje me standardet ndërkombëtare.
Problemi kryesor, thekson ai për ATSh, “është përdorimi i tepërt dhe i paarsyetuar mjaftueshëm i paraburgimit, veçanërisht në gjykatat e shkallës së parë dhe gjatë shqyrtimeve periodike”.
“Masat për të zvogëluar përdorimin e tepërt të paraburgimit duhet të adresohen në mënyrë sistematike. Ndryshimet legjislative duhet të mbështesin këto objektiva, por faktorët kryesorë janë praktika gjyqësore dhe kultura ligjore”, tha Esposito.
Duke iu referuar standardeve evropiane, ai rikujton se, sipas jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, paraburgimi duhet të jetë një masë e jashtëzakonshme dhe të përdoret vetëm si mjet i fundit, kur masat më pak kufizuese rezultojnë të pamjaftueshme.
“Përmirësimi i paraburgimit është thelbësor sepse ka të bëjë me individë që supozohen të pafajshëm dhe liria e të cilëve kufizohet vetëm për të siguruar administrimin e duhur të drejtësisë”, tha Esposito.
“Fushat prioritare duhet të jenë përmirësimi i cilësisë së arsyetimit gjyqësor, rritja e përdorimit kuptimplotë të alternativave ndaj paraburgimit dhe sigurimi i shqyrtimit periodik substancial dhe efektiv”, shton ai.
Duke pasur parasysh këtë, roli i Këshillit të Evropës është të ndihmojë në sigurimin që paraburgimi të kryhet në përputhje me të drejtat themelore dhe dinjitetin njerëzor. Këshilli i Evropës ofron një qasje gjithëpërfshirëse që kombinon ekspertizën ligjore, ndërtimin e kapaciteteve dhe monitorimin, të gjitha të bazuara në standardet evropiane të të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit”, shton Esposito.
“Në Shqipëri, ne kemi një projekt bashkëpunimi të hartuar posaçërisht me autoritetet shqiptare që adreson sfidat që lidhen me paraburgimin, ndër të tjera. Projekti bazohet në nevojat konkrete të identifikuara së bashku me autoritetet shqiptare përmes gjetjeve dhe rekomandimeve të CPT-së dhe jurisprudencës përkatëse të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Ai synon të përkthejë standardet evropiane në përmirësime praktike në legjislacion dhe praktikën gjyqësore”, shprehet më tej Esposito.
Drejtori i përgjithshëm për të Drejtat e Njeriut dhe Sundimin e Ligjit në Këshillin e Evropës shprehet mirënjohës për bashkëpunimin konstruktiv me autoritetet shqiptare dhe besimin se do të ndërmerren veprimet e nevojshme për adresimin e kësaj çështjeje.
Ai shton se Shqipëria mund të përfitojë nga praktikat e mira të vendeve të tjera evropiane, ku paraburgimi përdoret si masë e fundit, me arsyetim individual, shqyrtim të rregullt gjyqësor, përdorim të gjerë të alternativave dhe mbrojtje të posaçme për personat në situata të cenueshme.
“Standardet evropiane mbi paraburgimin janë përfshirë në shumë praktika të mira në të gjitha shtetet anëtare të Këshillit të Evropës. Hulumtimet krahasuese kanë treguar se pavarësisht ndryshimeve midis sistemeve ligjore, problemet që ndikojnë në vendimet e paraburgimit janë të zakonshme në të gjitha shtetet anëtare dhe të vështira për t’u trajtuar. Qasjet efektive ndajnë karakteristika të përbashkëta, duke përfshirë përdorimin e paraburgimit si masë e fundit, arsyetimin individual, shqyrtimin e rregullt gjyqësor, përdorimin e gjerë të alternativave ndaj paraburgimit, aksesin në këshillim ligjor dhe mbrojtje të tjera procedurale, dhe konsideratën specifike për personat në një situatë të cenueshme. Këshilli i Evropës promovon shkëmbimin e praktikave të tilla, të përshtatura me kontekstin ligjor kombëtar dhe traditën ligjore”, thekson Esposito. /ATSH
