NGA POLITICO.EU/ Evropa është e zemëruar. Qiratë po rriten ndjeshëm. Çmimet e energjisë po shtrenjtohen, duke rënduar xhepat e qytetarëve përmes kostos së karburanteve dhe inflacionit. Rritja ekonomike po ngec.
Ndërkohë, kostot e huamarrjes po rriten në Francë, Itali, Spanjë dhe Greqi, çka do të thotë se paratë që mund të përdoreshin për rindërtimin e shkollave, subvencionimin e banesave apo kompensimin e fermerëve të goditur nga thatësira, tashmë duhet të shkojnë për shlyerjen e borxheve ndaj kreditorëve.
Pasojat shoqërore të kësaj krize gjithnjë e më të thellë të kostos së jetesës kanë nisur të bëhen të dukshme. Nga trazirat dhe plaçkitjet në Francë, në periferi të protestave paqësore, te bllokimi i zinxhirëve të furnizimit në Itali dhe kampingjet masive në sheshet historike të Spanjës, pakënaqësia po përhapet në të gjithë kontinentin.
Autoritetet në Paris dhe Romë po angazhojnë forca shtesë të sigurisë për të parandaluar përsëritjen e skenave të ngjashme në ditët në vijim.
Megjithatë, zgjidhja e problemeve themelore që po i nxjerrin njerëzit në rrugë duket e vështirë për qeveritë evropiane, të cilat po përballen me mungesë fondesh.
“Asnjë brez tjetër nuk është përballur me kaq shumë sfida gjatë 50 viteve të fundit”, deklaroi deputeti i të Gjelbërve në Francë, Pouria Amirshahi, një prej bashkëkryetarëve të një komisioni të sapokrijuar parlamentar, që ka për detyrë të hetojë se deri në çfarë mase qeveria e menaxhoi gabim protestën e së shtunës.
Me rënien e ndjeshme të temperaturave dhe krizën energjetike që nuk tregon shenja lehtësimi, në horizont po shfaqet një dimër evropian i pakënaqësisë. Ndërkohë, në të gjithë kontinentin po afrohen zgjedhje të rëndësishme, në disa prej të cilave partitë nacionaliste dhe populiste po hyjnë me besim në rritje.
Pakënaqësia përfshin të gjithë kontinentin
Situata në Francë është veçanërisht shqetësuese për stabilitetin e përgjithshëm të Bashkimit Evropian, duke qenë se vendi është ekonomia e dytë më e madhe e bllokut.
Të shtunën, studentët që prej javësh kishin bllokuar shkollat për t’i bërë presion qeverisë që të rriste financimin për arsimin, iu bashkuan qindra mijëra qytetarëve që protestonin kundër rritjes së kostos së jetesës. Megjithatë, kjo situatë nuk është e veçantë vetëm për Francën.
“Në aspektin e kostos së jetesës, situata në Francë nuk është shumë e ndryshme nga ajo në pjesën tjetër të Evropës”, tha ekonomisti gjerman Carsten Brzeski, drejtues global i kërkimeve makroekonomike në ING.
Muajin e kaluar, dëbimi nga banesa në Madrid i një pensionisteje 87-vjeçare shkaktoi protesta në të gjithë Spanjën, ku qytetarët kërkuan më shumë mbrojtje për qiramarrësit dhe masa kundër rritjes së çmimeve të banesave.
Mes viteve 2015 dhe 2025, çmimet e banesave në Spanjë u rritën me 80%, ndërsa pagat u rritën me vetëm 30%.
Protestave iu bashkuan edhe qytetarët në Portugali, ku çmimet e banesave janë pothuajse trefishuar që nga viti 2015, të nxitura nga kërkesa e turistëve dhe e nomadëve digjitalë.
Edhe në Shqipëri, qytetarët kanë protestuar në mënyrë paqësore që prej muajit maj kundër korrupsionit të pretenduar në nivele të larta të qeverisë dhe një projekti të propozuar për ndërtimin e një resorti luksoz, të lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump.
Por situata u përshkallëzua javën e kaluar, kur studentët iu bashkuan protestave, duke ngritur shqetësime për varfërinë dhe koston e jetesës, mungesën e investimeve në arsim dhe shëndetësi, si dhe duke kërkuar dorëheqjen e të gjithë klasës politike.
Të mërkurën, mijëra studentë dhe mësues dolën në rrugët e Athinës dhe të rreth 50 qyteteve të tjera greke. Ata kërkuan më shumë financim shtetëror për arsimin, godina shkollore të sigurta dhe banesa me çmime të përballueshme.
Edhe studentët serbë kanë dalë masivisht në protesta, duke i kthyer tubimet më të mëdha që ka njohur ndonjëherë vendi në manifestime politike të mirëfillta, në prag të zgjedhjeve parlamentare të së dielës.
Lëvizjet rinore kanë bërë thirrje për protesta edhe në Gjermani, ku në Berlin dhe Hanover janë zhvilluar tashmë tubime më të vogla kundër shkurtimeve të financimit për arsimin.
Gjatë fundjavës, studentët marshuan edhe në disa qytete të Italisë së veriut, duke protestuar kundër pagave të ulëta dhe kostos së lartë të jetesës.
Edhe në Itali u shënuan episode dhune, të ngjashme me ato në Francë dhe Shqipëri. Grupe personash të maskuar plaçkitën dyqane, hodhën gurë drejt policisë dhe u vunë flakën mobilieve urbane. Transmetuesi publik italian RAI, duke iu referuar një raporti të policisë, raportoi se numri i protestuesve në disa qytete arrinte në rreth 10 mijë.
Kryeministrja Giorgia Meloni dhe qeveria e saj reaguan duke miratuar masa të rrepta sigurie, përfshirë dërgimin e 500 ushtarëve me kompetenca policore në Milano.
“Demonstrimi është një e drejtë, shkatërrimi i qyteteve tona nuk është”, deklaroi Meloni.
Marie Hyland, studiuese në Eurofound, agjencia e Bashkimit Evropian për përmirësimin e kushteve të jetesës dhe të punës, tha se kriza e kostos së jetesës po “minon” kontratën sociale mes brezave.
Sipas saj, të rinjtë evropianë po përballen me rrezikun që të mos arrijnë pritshmërinë e tyre të pashprehur për të pasur një nivel mirëqenieje të ngjashëm me atë të prindërve.
Deputeti francez Amirshahi është ndër kritikët e shumtë të qeverisë së tij, të cilët akuzojnë ministrat se kanë lejuar daljen e situatës jashtë kontrollit, duke mos u angazhuar që në fillim me lëvizjen studentore.
Ai vuri në dukje se ministrit të Arsimit në Francë iu deshën disa javë për t’u takuar me përfaqësuesit e studentëve protestues.
“Kërkesat fillestare ishin shumë të thjeshta dhe praktike: letër higjienike në tualete, tavane që të mos shemben dhe mësues”, tha ai.
Amirshahi, i cili mori pjesë në protestat e fundjavës së kaluar në zonën e Parisit ku ai është deputet, deklaroi se “të gjitha demokracitë evropiane duhet ta ndjekin me vigjilencë” atë që po ndodh në Francë.
Sipas tij, vendi po përballet me një përpjekje për të shtypur me forcë revoltën popullore.
“Situata në Francë është në teh të thikës”, u shpreh ai.
Rrjetet sociale përhapin protestat, shqetësimi rritet në terren
Rrjetet sociale kanë luajtur një rol kyç në zgjerimin e protestave dhe në debatin politik thellësisht të polarizuar që i shoqëron ato.
Sipas platformës së monitorimit të rrjeteve sociale Visibrain, të shtunën u publikuan më shumë se 2.2 milionë postime në X, të njohura më parë si Twitter, lidhur me protestat. Ky numër ishte trefishi i mesazheve të publikuara gjatë kulmit të krizës së “Jelekëve të Verdhë” në fund të vitit 2018.
Të martën, qeveria franceze thirri përfaqësues të platformave kryesore për të diskutuar përhapjen e përmbajtjeve që konsiderohen si glorifikim i dhunës në rrugë, pasi pamjet e drejtpërdrejta të plaçkitjeve dhe trazirave u shpërndanë në platforma video si TikTok.
Aktivizmi në internet ka ndihmuar gjithashtu që lëvizjet protestuese të përhapen përtej kufijve kombëtarë.
Në qytetin italian të Bolonjës, protestuesit brohoritën slogane virale të dëgjuara gjatë protestave të nxënësve të shkollave të mesme në Francë. Faqet në Instagram kanë shpërndarë thirrjet franceze për një protestë të re të shtunën, ndërsa grupet në Telegram i mbajnë anëtarët të informuar për zhvillimet politike në të dyja vendet.
Në Shqipëri, disa protestues deklaruan se bashkëmoshatarët e tyre në Spanjë u kishin dërguar para për të blerë pajisje, si maska dhe ujë të pastruar, për t’u mbrojtur nga efektet e gazit lotsjellës.
Ndërkohë, në debatet publike dhe mediatike, partitë e ekstremit të djathtë në Francë, Spanjë dhe Portugali po përpiqen të përfitojnë nga zemërimi i qytetarëve, duke fajësuar forcat tradicionale të qendrës politike se kanë dështuar t’u përgjigjen nevojave të njerëzve të zakonshëm.
Kandidatja për presidente të Francës, Marine Le Pen, e cila kryeson në parashikimet për zgjedhjet e vitit 2027, po përpiqet të bindë votuesit se ajo dhe partia e saj e ekstremit të djathtë, Tubimi Kombëtar, janë e vetmja forcë politike që mund të rikthejë rendin dhe ligjin.
Jorge Martín Frías, eurodeputet i partisë spanjolle të ekstremit të djathtë Vox, argumentoi se politikanët e zakonshëm evropianë “kanë kryer mëkatin e krenarisë dhe kanë harruar njerëzit e thjeshtë”.
Qeveria franceze dhe politikanët e krahut të djathtë kanë akuzuar kandidatin presidencial të së majtës radikale, Jean-Luc Mélenchon, një nga mbështetësit e hershëm të protestave studentore, se po nxit trazirat për përfitime politike.
Mélenchon i ka mohuar me forcë këto akuza, ashtu si edhe disa prej kundërshtarëve të tij. Sondazhi i parë për zgjedhjet presidenciale pas trazirave tregoi pak ndryshime në preferencat e votuesve.
Në çdo rast, situata në Itali, ku qeveria e djathtë e Melonit po përballet me protesta të të rinjve në veri dhe me bllokime të daljeve të autostradave nga kamionistët dhe fermerët në jug për shkak të çmimeve të karburanteve, tregon se udhëheqësit politikë të krahëve të ndryshëm po përballen me probleme të ngjashme.
Në Spanjë, shumica e sondazheve parashikojnë se Partia Popullore konservatore do të fitojë mjaftueshëm mandate për të formuar një qeveri koalicioni me partinë e ekstremit të djathtë Vox, në zgjedhjet e parakohshme të vendit.
Kryeministri Pedro Sánchez i shpalli këto zgjedhje pasi ligjvënësit rrëzuan një paketë masash për strehimin, të propozuar prej tij pas protestave dhe të vonuar prej kohësh.
Megjithatë, spanjollët ka të ngjarë të vazhdojnë të jenë të zhgënjyer nga politikanët, sipas Valeria Racu, zëdhënëse e Unionit të Qiramarrësve të Madridit, që ka ndihmuar në drejtimin e lëvizjes protestuese.
“Kushdo që të qeverisë, kjo nuk do të ndalet”, tha ajo, duke iu referuar protestave edhe pas zgjedhjeve të nëntorit.
Sipas Racu, protestuesit kanë arritur më shumë brenda pak javësh demonstratash sesa qeveria e majtë e Sánchez-it gjatë tetë viteve në pushtet.
Aktivistët për të drejtën e strehimit synojnë ta përforcojnë këtë mesazh më 11 nëntor, gjatë grevës së parë të përgjithshme në Spanjë pas 15 vitesh.
“Politika po kthehet aty ku duhet të kishte qenë gjithmonë: në rrugë dhe te njerëzit”, tha Racu.
Të gjithë sytë nga Gjermania
Vëmendja tashmë është përqendruar te rënia e temperaturave dhe rritja e çmimeve të energjisë, të cilat pritet të rëndojnë ndjeshëm buxhetet familjare.
Phuc-Vinh Nguyen, drejtues i Qendrës së Energjisë në Institutin Jacques Delors, tha se protestat sociale janë të pritshme, ndërsa po skadojnë mekanizmat e vendosur nga qeveritë për të mbrojtur familjet nga rritja e çmimeve të energjisë, e lidhur me luftën në Iran.
Asnjë vend nuk duket i mbrojtur nga kjo situatë, por Gjermania mund të jetë ndër vendet më të cenueshme gjatë këtij dimri.
“Gjermania është ndër vendet që duhen vëzhguar, sepse rezervat e saj të gazit janë në nivele historikisht të ulëta”, tha Nguyen.
Sipas tij, familjet gjermane ka të ngjarë të përballen me fatura ndjeshëm më të larta të ngrohjes për shkak të rritjes së çmimeve. Tensionet në tregun e gazit mund të përhapen gjithashtu në tregjet e energjisë elektrike dhe në vendet fqinje.
Edhe ekonomisti gjerman Carsten Brzeski ndan të njëjtin shqetësim.
“Ekziston një problem që po artikulohet gjithnjë e më fort në Francë, por që është shumë i ngjashëm me situatën në vendet e tjera evropiane”, tha ai, duke iu referuar ngecjes ekonomike dhe vështirësive për të përballuar kostot e jetesës.
“Dallimi më i madh mes Francës dhe Gjermanisë është se, për momentin, Gjermania ka më shumë hapësirë fiskale për të zbutur ndikimin”, u shpreh Brzeski.
“Por ajo që po ndodh aktualisht në Francë mund të ndodhë lehtësisht në Gjermani pas disa vitesh”, përfundoi ai.
