Bashkimi Evropian po përballet me mungesë gazi gjatë dimrit, e cila mund ta detyrojë të kërkojë me urgjencë zëvendësimin e furnizimeve të humbura me energji, në një sasi ekuivalente me energjinë e përdorur nga 12 milionë banesa, sipas raporteve të reja të siguruara nga POLITICO.
Mungesa rrit rrezikun e një dimri me fatura energjie që rriten ndjeshëm dhe me masa të detyruara për kursimin e energjisë, nëse blloku nuk arrin të sigurojë furnizime të mjaftueshme nga burime të tjera.
Ndërsa lufta në Iran vijon të ndërpresë furnizimet globale me energji, BE-ja përballet këtë dimër me një mungesë të përgjithshme deri në 14 miliardë metra kub gaz natyror, rreth 7% e kërkesës së bllokut dhe një sasi e mjaftueshme për të furnizuar me energji nga 10 deri në 12 milionë familje evropiane, sipas një raporti të Institutit për Ekonominë e Energjisë dhe Analizën Financiare (IEEFA), një institut kërkimor amerikan i specializuar në sektorin e energjisë.
Të njëjtat përfundime pasqyrohen edhe në një raport të rëndësishëm të hartuar nga një organizatë e nivelit të lartë evropian, që përfaqëson operatorët e rrjeteve të gazit. Raporti iu prezantua të enjten zyrtarëve kombëtarë të energjisë.
Gazi natyror përdoret gjerësisht për ngrohjen e ndërtesave në Evropë, për furnizimin me energji të industrisë dhe për prodhimin e energjisë elektrike. Megjithatë, rezervat e gazit në BE kanë rënë në nivelin më të ulët për këtë periudhë të vitit që nga fillimi i regjistrimeve në vitin 2011, duke zbritur pak mbi 70%. Kjo ka ndodhur pasi çmimet e larta i kanë bërë tregtarët më të prirur ta shesin gazin gjatë verës, në vend që ta magazinojnë për përdorim të mëvonshëm gjatë dimrit.
Me çmimet e gazit në nivelet më të larta të afro katër viteve të fundit dhe me furnizimet e kufizuara për shkak të luftës SHBA-Izrael në Lindjen e Mesme, Evropa ka mundësi të kufizuara furnizimi nëse dimri i ardhshëm rezulton po aq i ftohtë sa ai i kaluar, sipas gjetjeve të IEEFA-s.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se bllokut do t’i mbarojë gazi, por nënkupton se mund të ketë 7 miliardë metra kub gaz më pak në rezervat e magazinuara, nga të cilat mund të furnizohet. Kjo mund t’i detyrojë vendet të blejnë gaz me çmime të larta në tregjet globale, gjithnjë e më të paqëndrueshme, ose madje t’u kërkojnë konsumatorëve të ulin konsumin nëse nuk sigurohen furnizime të reja.
Rezervat rekord të ulëta e lënë BE-në “me një mburojë më të vogël” kundër ndërprerjeve globale të furnizimit, duke e bërë atë “të cenueshme ndaj rritjeve të menjëhershme të çmimeve”, deklaroi Ana Jaller-Makarewicz, analiste kryesore e energjisë për Evropën në IEEFA, në një deklaratë.
Nëse vendet detyrohen t’i shterojnë rezervat këtë vit, ato do të kenë gjithashtu më shumë gaz për të rimbushur vitin e ardhshëm, duke vazhduar ciklin e rezervave të ulëta dhe çmimeve më të larta, shtoi ajo.
Të njëjtat rreziqe u përshkruan në parashikimin e furnizimit për dimrin 2026–2027, të publikuar të enjten nga Rrjeti Evropian i Operatorëve të Sistemeve të Transmetimit të Gazit (ENTSO-G), një shoqatë e operatorëve të gazit.
Raporti paralajmëron se, nëse importet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) janë të kufizuara ose edhe në nivele “optimale” në kushtet e një dimri të ftohtë, nivelet e gazit të magazinuar mund të bien deri në 11%. Ky është niveli bazë i nevojshëm për rezervat strategjike, të cilat nuk mund të përdoren lehtësisht.
Nëse vendet synojnë t’i rikthejnë rezervat në nivelin 30% deri në fund të dimrit, përndryshe do të përballen me ekspozim më të madh ndaj periudhave të ardhshme të të ftohtit, atëherë do të duhet të kufizojnë konsumin ose thjesht të mos ua vënë në dispozicion konsumatorëve sasi gazi ekuivalente me 7% të kërkesës, paralajmëron ENTSO-G.
Një pjesë e këtij presioni vjen nga ndalimi që pritet të hyjë në fuqi në të gjithë BE-në ndaj kontratave afatgjata të furnizimit me LNG rus, i cili do të zbatohet në janar dhe do të ulë importet evropiane të gazit me 7 miliardë metra kub të tjerë, sipas raportit të IEEFA-s.
Historikisht, gazi rus është përdorur për të kompensuar “luhatjet e kërkesës” gjatë dimrit, thuhet në raport. “Tani Evropa varet nga rezervat e magazinuara për të përballuar dimrin.”
Për t’i përkeqësuar edhe më shumë gjërat, raporti i IEEFA-s argumenton se kërkesa për gaz gjatë dimrit është rritur gradualisht gjatë dy viteve të fundit, ndërsa importet në bllok kanë mbetur pothuajse të pandryshuara.
Kjo e ka bërë BE-në të mbështetet më shumë te rezervat gjatë periudhës së dimrit, ndërsa tërheqja neto e gazit nga rezervat arriti në 22,6 miliardë metra kub në janar të këtij viti, nga 18,8 miliardë metra kub në janar 2025 dhe 17,8 miliardë metra kub në janar 2024.
Alternativa do të ishte importimi i sasive të reja të LNG-së, një lëndë djegëse që transportohet nga deti dhe që BE-ja po e siguron gjithnjë e më shumë nga SHBA-ja, shkruan Politico.
Megjithatë, me çmimet aktuale, importimi i sasive që mungojnë do t’u kushtonte evropianëve 3 miliardë euro shtesë, një rritje prej 12% krahasuar me koston që do të kishte e njëjta sasi vitin e kaluar, përveç çmimeve tashmë jashtëzakonisht të larta, sipas raportit.
Prodhimi amerikan i LNG-së është gjithashtu pranë kapacitetit të plotë, çka do të thotë se këto importe shtesë do ta ngushtonin edhe më tej ofertën, tha Jaller-Makarewicz për POLITICO-n.
Për disa analistë, rritja e çmimeve është një skenar më i mundshëm.
Ndërsa skenari i tregut të shtrënguar i ENTSO-G-së parashikon një “deficit global”, që do të sillte një ulje prej 20% të importeve të disponueshme të LNG-së në Evropë, Laurent Ruseckas, analist i lartë i tregut të gazit në S&P Global Energy, argumenton se rezervat nuk mund të bien pafundësisht, “pasi një tërheqje e shpejtë e gazit nga rezervat në fillim të dimrit do të rrisë çmimet”, duke tërhequr drejt Evropës ngarkesa me gaz që përndryshe do të shkonin në Azi.
“Nuk ka shumë kërkesë për të reduktuar në Evropë”, shtoi ai, duke vënë në dukje se lufta në Ukrainë ka shkatërruar tashmë 20% të kërkesës industriale të bllokut. “Dhe ajo nuk u rikthye.”
