Këshilli për Zbatimin e Paqes në Bosnje e Hercegovinë (PIC) nuk arriti pajtim për zgjedhjen e përfaqësuesit të ri të lartë në Bosnje në mbledhjen e mbajtur në Sarajevë të enjten.
Megjithatë, përfaqësuesi në largim i lartë në Bosnje, Christian Schmidt, në një adresim me video tha se është arritur një pajtueshmëri e përgjithshme për rëndësinë e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR).
“Këto konsultime do të vazhdojnë gjatë qershorit dhe të gjithë pjesëmarrësit shpresojnë që kandidati për këtë pozitë të zgjidhet me konsensus në ditët në vijim, me qëllim që dorëzimi i detyrës të bëhet deri më 30 qershor”, tha ai.
Sipas tij, kandidati i zgjedhur do të mbështesë zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit për Paqe dhe do t’u ofrojë ndihmë autoriteteve të Bosnjës në zbatimin e reformave, përkatësisht programit “5+2”, i cili i detyron autoritetet të zgjidhin çështjen e ndarjes së pronës shtetërore dhe ushtarake, të zbatojnë vendimin përfundimtar për Distriktin e Bërçkos, të sigurojnë qëndrueshmërinë fiskale të shtetit dhe të forcojnë sundimin e ligjit.
Ndër kushtet janë gjithashtu nënshkrimi i Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA) dhe një vlerësim pozitiv i situatës politike në vend nga Këshilli për Zbatimin e Paqes.
Deri më tani janë përmbushur dy kushte: MSA-ja është nënshkruar në vitin 2008, ndërsa statusi i Distriktit të Bërçkos është përcaktuar me amendament kushtetues një vit më vonë. Kushtet e tjera janë përmbushur vetëm pjesërisht ose ende nuk janë realizuar.
“Shpresoj që në javët e ardhshme t’ia dorëzoj detyrën përfaqësuesit të ri të lartë të emëruar për Bosnje e Hercegovinën”, tha Schmidt.
Schmidt kishte paralajmëruar në prill tërheqjen nga funksioni që e ka ushtruar për pesë vjet, por vetëm pasi të zgjidhet pasardhësi i tij, “për shkak të nevojës për ruajtjen e vazhdimësisë institucionale” para zgjedhjeve të përgjithshme në Bosnje, të planifikuara për në tetor.
Kush janë kandidatët për përfaqësuesin e ri të lartë?
Ndër kandidatët më të përmendur është Antonio Zanardi Landi, diplomat italian 76-vjeçar, i cili ka qenë ambasador i Italisë në Rusi, si dhe në Serbi dhe Mal të Zi.
Emërimi i tij mbështetet nga Shtetet e Bashkuara.
Një tjetër kandidat është Rene Troccaz, aktualisht i dërguar special i Francës për Ballkanin Perëndimor, i cili gëzon mbështetjen e Francës dhe disa vendeve të tjera.
Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania dëshirojnë të ruajnë modelin e tanishëm, i cili i jep përfaqësuesit të lartë kompetenca për të imponuar ligje dhe për të shkarkuar zyrtarë të zgjedhur në rast të bllokadave politike ose institucionale apo shkeljes së Marrëveshjes së Dejtonit.
Nga ana tjetër, administrata në Uashington mbështet zvogëlimin gradual të rolit ndërhyrës të OHR-së dhe mbështetjen më të madhe te institucionet dhe politikanët vendas.
Cili është roli i përfaqësuesit të lartë në Bosnje?
Funksioni i përfaqësuesit të lartë, me status të misionit diplomatik në Bosnje, është krijuar në përputhje me Marrëveshjen Kornizë të Përgjithshme për Paqen në Bosnje, e njohur si Marrëveshja e Dejtonit për Paqe, e arritur më 21 nëntor 1995 në bazën ushtarake amerikane në Dejton dhe e nënshkruar më 14 dhjetor 1995 në Paris. Konkretisht, ai është përcaktuar me Aneksin 10 të marrëveshjes, me detyrën për të mbikëqyrur zbatimin e saj.
OHR-ja ka kompetencën për “interpretimin përfundimtar” të marrëveshjes mbi zbatimin civil të paqes.
Që nga korriku i vitit 2020, në OHR punojnë 13 shtetas të huaj, përfshirë katër diplomatë të emëruar nga qeveritë e vendeve të tyre, si dhe 76 anëtarë të stafit vendas.
Të tetë përfaqësuesit e deritanishëm të lartë kanë qenë diplomatë evropianë, ndërsa të gjithë 12 zëvendësit e parë kanë qenë diplomatë amerikanë.
Financimi i OHR-së sigurohet nga Këshilli për Zbatimin e Paqes (PIC).
Çfarë është PIC?
Në kohën midis nismës për Marrëveshjen e Dejtonit më 21 nëntor 1995 dhe nënshkrimit të saj në Paris më 14 dhjetor 1995, në Londër më 8 dhe 9 dhjetor 1995 u mbajt Konferenca për Zbatimin e Paqes, ku u themelua Këshilli për Zbatimin e Paqes në Bosnje (PIC).
PIC përbëhet nga 55 shtete, përfshirë SHBA-në, Rusinë, Ukrainën, Arabinë Saudite, Marokun dhe Shqipërinë, si dhe organizata të ndryshme ndërkombëtare si Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN), Këshilli i Evropës, Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq dhe ish-Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë (ICTY), e cila u mbyll më 31 dhjetor 2017.
Konferenca e Londrës krijoi gjithashtu Bordin Drejtues të PIC-it, i cili vepron nën kryesimin e përfaqësuesit të lartë, i përcaktuar si “krahu ekzekutiv” i PIC-it.
Në punën e PIC-it marrin pjesë SHBA-ja, Bashkimi Evropian, Britania e Madhe, Gjermania, Franca, Japonia dhe Kanadaja, si dhe Turqia, e cila përfaqëson vendet e Organizatës së Bashkëpunimit Islamik (OIC), së bashku me disa vende të tjera evropiane.
Rusia pezulloi anëtarësimin e saj në PIC në vitin 2022 dhe kërkon mbylljen e OHR-së, një qëndrim që mbështetet edhe nga Kina, si dhe nga përfaqësues politikë të entitetit Republika Sërpska dhe pjesërisht nga Federata e Bosnje e Hercegovinës.
Kreu i OHR-së nuk mund të marrë vendime nëse vendet anëtare të Bordit Drejtues të PIC-it nuk pajtohen me to.
