Ngjyra e syve është një nga tiparet më të dukshme dhe më tërheqëse të njeriut. Shpesh kemi komplimentuar të tjerët ose kemi marrë vetë komplimenta për ngjyrën e syve tanë.
Më poshtë Iliria News sjell disa kuriozitete të veçanta për këtë tipar të paraqitjes së njeriut.
1. Ngjyra e syve përcaktohet nga gjenet, por jo vetëm një gjen
Shumica e njerëzve mendojnë se një gjen i vetëm vendos ngjyrën e syve, por në realitet janë të paktën 16 gjene që ndikojnë. Gjenet më të njohura janë OCA2 dhe HERC2, që ndikojnë në sasinë e melaninës në iris.
2. Të gjithë lindim me sy blu (thuajse)
Shumë foshnje lindin me sy blu ose gri, veçanërisht në racat me lëkurë të çelët. Kjo ndodh sepse melanina nuk është prodhuar ende në mënyrë të plotë në irisin e syrit. Ngjyra e vërtetë e syve formohet në muajt e parë ose vitin e parë të jetës.
3. Vetëm 2% e njerëzve në botë kanë sy jeshil
Ngjyra jeshile e syve është më e rralla në botë. Ajo krijohet nga një kombinim unik i melaninës së ulët dhe shpërndarjes së dritës në iris (efekti Rayleigh).
4. Ngjyra më e zakonshme në botë? Kafe.
Rreth 79% e njerëzve në botë kanë sy kafe, dhe kjo ndodh për shkak të niveleve të larta të melaninës në iris. Në shumë popullata, sidomos në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine, syri kafe është thuajse universal.
5. Syri i mjaltës (hazel), një mister i vogël
Sytë “hazel” janë një përzierje e ngjyrës kafe dhe jeshile, që shpesh ndryshojnë varësisht nga drita ose rrobat që veshim. Shkencërisht, ata kanë nivele mesatare të melaninës dhe një shpërndarje të veçantë të pigmentit që i bën të “ndritshëm”.
6. Heterokromia, kur ke sy me ngjyra të ndryshme
Ky fenomen ndodh kur një person ka sy me ngjyra të ndryshme ose edhe kur një pjesë e syrit ka një ngjyrë tjetër. Mund të jetë gjenetike ose të ndodhë pas traumave, sëmundjeve apo përdorimit të medikamenteve specifike.
7. Syri gri, më pak i zakonshëm se bluja
Sytë gri janë një nënvariant i syve blu, por me më pak kolagjen në iris, gjë që ndryshon mënyrën si shpërndahet drita. Janë shumë të rrallë dhe hasen kryesisht në Evropën Veriore dhe Lindore.
8. Ngjyra e syve ndikon në ndjeshmërinë ndaj dritës
Personat me sy të hapur (blu, jeshil, gri) janë më të ndjeshëm ndaj dritës së diellit sepse kanë më pak melaninë në iris, melanina ndihmon në filtrimin e dritës UV.
9. E ardhmja: mund të ndryshosh ngjyrën e syve me laser
Ekzistojnë tashmë procedura eksperimentale që përdorin laser për të hequr pigmentin kafe nga syri, duke zbuluar ngjyrën blu poshtë tij. Megjithatë, këto metoda janë të diskutueshme dhe nuk rekomandohen gjerësisht për arsye sigurie.
10. Sy të purpurt apo të kuq? Vetëm në rastet e veçanta
Në raste shumë të rralla, si te njerëzit me albinizëm, mungesa e melaninës lejon enët e gjakut të reflektohen përmes irisit, duke i bërë sytë të duken rozë apo edhe purpurt.
