Nga Anthony Zurcher dhe Laura Bicker – BBC
Siguria rreth Sheshit Tiananmen në Pekin është shtuar prej ditësh dhe në rrjetet sociale po qarkullojnë zëra për një paradë apo një ceremoni të madhe. Kina duket e vendosur t’i bëjë një pritje spektakolare Presidentit Donald Trump.
Vizita do të përfshijë bisedime zyrtare, një banket dhe një ndalesë në Tempullin e Qiellit, ku dikur perandorët luteshin për korrje të mbara. Por përtej simbolikës, si Trump ashtu edhe Xi Jinping shpresojnë që ky takim të japë rezultate konkrete. Samiti mes dy liderëve më të fuqishëm të botës mund të jetë një nga takimet më të rëndësishme të viteve të fundit.
Për muaj me radhë, marrëdhëniet SHBA-Kinë nuk kanë qenë prioriteti kryesor i Trump. Vëmendja e tij ishte te lufta me Iranin, operacionet ushtarake në hemisferën perëndimore dhe problemet e brendshme. Kjo ndryshon tani. Në tryezë janë tregtia globale, Tajvani dhe gara për teknologjitë më të avancuara.
Për Xi-n, lufta tregtare me SHBA-në dhe konflikti me Iranin janë problem ekonomik, por njëkohësisht edhe mundësi politike. Kjo vizitë mund të vendosë bazat ose për bashkëpunim të ri, ose për konflikt më të thellë në vitet që vijnë.
Kina si ndërmjetëse e heshtur për Iranin
Kina po përpiqet të hyjë me kujdes në rolin e ndërmjetëses, ndërsa lufta me Iranin hyn në muajin e tretë. Pekini, bashkë me Pakistanin, është përfshirë në përpjekjet për të ndërmjetësuar në konfliktin SHBA-Izrael kundër Iranit.
Në mars, Kina dhe Pakistani paraqitën një plan me pesë pika për armëpushim dhe për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Në prapaskenë, zyrtarët kinezë kanë shtyrë me kujdes iranianët drejt tryezës së negociatave.
Kina ka interesa të qarta që kjo luftë të mbarojë. Ekonomia e saj po ngadalësohet, papunësia është rritur dhe çmimet e larta të naftës po rëndojnë industrinë. Produktet petrokimike, nga tekstilet te plastika, janë shtrenjtuar ndjeshëm. Edhe pse Kina ka rezerva të mëdha nafte dhe është më e mbrojtur falë avantazhit në energjinë e rinovueshme dhe makinat elektrike, konflikti po i shton presionin një ekonomie që varet shumë nga eksportet.
Vizita në Pekin e ministrit të Jashtëm iranian Abbas Araghchi javën e kaluar ishte një sinjal i qartë për ndikimin që Kina pretendon të ketë në Lindjen e Mesme. Edhe SHBA e ndjek me vëmendje këtë rol. Marco Rubio ka thënë hapur se shpreson që Kina t’i thotë Iranit se po izolohet globalisht.
Për Pekinin, ndërhyrja për të ndihmuar SHBA-në me Iranin nuk do të ishte falas. Kina do të kërkonte diçka në këmbim.
E ardhmja e Tajvanit
Administrata Trump ka dhënë sinjale të përziera për Tajvanin.
Nga njëra anë, SHBA shpalli në fund të vitit të kaluar një marrëveshje armësh prej 11 miliardë dollarësh me Tajvanin, duke zemëruar Pekinin. Nga ana tjetër, Trump ka lënë të kuptohet se nuk është i gatshëm të garantojë pa kushte mbrojtjen e ishullit.
Ai ka thënë se Xi e konsideron Tajvanin pjesë të Kinës dhe se “kjo i takon atij”. Gjithashtu, Trump ka akuzuar Tajvanin se nuk paguan mjaftueshëm për mbrojtjen amerikane dhe madje e ka goditur me tarifa, duke e akuzuar për “vjedhjen” e industrisë së çipave nga SHBA.
Rubio ka paralajmëruar se Tajvani do të jetë një temë kyçe në bisedime, por qëllimi është të shmanget një krizë e re në Indo-Paqësor. Nga ana tjetër, Kina e ka bërë të qartë se Tajvani është prioritet absolut. Ministri i Jashtëm Wang Yi tha javën e kaluar se shpreson që SHBA të bëjë “zgjedhjet e duhura”.
Pekini ka shtuar presionin ushtarak rreth ishullit, me avionë dhe anije luftarake pothuajse çdo ditë. Disa analistë mendojnë se Kina mund të kërkojë një formulim më të fortë nga SHBA, jo thjesht që “nuk mbështet pavarësinë e Tajvanit”, por që “kundërshton pavarësinë e Tajvanit”.
Megjithatë, jo të gjithë ekspertët besojnë se Xi do ta shtyjë shumë fort këtë çështje, pasi e di që Trump mund të ndryshojë qëndrim shumë shpejt.
Bisedimet tregtare
Për pjesën më të madhe të vitit 2025, SHBA dhe Kina dukeshin në prag të një lufte të re tregtare. Trump i rriti dhe i uli vazhdimisht tarifat ndaj Kinës, duke arritur në disa raste edhe mbi 100%.
Kina u kundërpërgjigj duke kufizuar eksportet e mineraleve të rralla dhe duke ulur blerjet e produkteve bujqësore amerikane, duke goditur fermerët në shtete kyçe për Trump.
Tensioni u ul disi pas takimit Trump-Xi në Korenë e Jugut tetorin e kaluar. Edhe një vendim i Gjykatës Supreme amerikane në shkurt, që kufizoi fuqinë e Trump për të vendosur tarifa në mënyrë të njëanshme, ndihmoi në frenimin e përshkallëzimit.
Por në samitin e Pekinit, tregtia do të jetë sërish në qendër. Trump do të kërkojë më shumë blerje kineze të produkteve bujqësore amerikane. Kina, nga ana e saj, do të kërkojë që SHBA të heqë një hetim të ri tregtar që mund t’i japë Trumpit bazë për rikthimin e tarifave të larta.
Trump pritet të shoqërohet edhe nga drejtues të mëdhenj të biznesit amerikan, përfshirë Nvidia, Apple, Exxon dhe Boeing.
Për Xi-n, ky takim duhet të shkojë mirë, sepse Kina ka nevojë për stabilitet global. Edhe pse sot është partneri kryesor tregtar i më shumë se 120 vendeve, Pekini e di se nuk mund të sillet sikur ka gjithçka nën kontroll përballë Trumpit.
E ardhmja e inteligjencës artificiale
Kina është futur fuqishëm në garën për të kontrolluar të ardhmen e inteligjencës artificiale dhe robotikës. Xi i quan këto “forca të reja prodhuese” dhe i sheh si motor të rritjes së re ekonomike.
Në SHBA, shumë politikëbërës besojnë se Kina po përpiqet të përvetësojë teknologji amerikane për të fuqizuar industrinë e saj. Kjo ka sjellë kufizime mbi eksportin e çipave më të avancuar dhe teknologjive të tjera kyçe, pavarësisht kundërshtimit të vetë kompanive amerikane.
Kjo përplasje po shfaqet qartë edhe në garën për AI, ndoshta fusha më strategjike e kohës sonë. SHBA ka akuzuar kompani kineze si DeepSeek për vjedhje të modeleve amerikane të AI-së. Kina, nga ana e saj, ka bllokuar lëvizje të kompanive amerikane në territorin e saj.
Por problemi i vërtetë nuk është vetëm kush kopjon kë. Gara kryesore është kush do të ketë talentin, çipat dhe infrastrukturën për të ndërtuar gjeneratën e ardhshme të inteligjencës artificiale.
Kina ka bërë përparim të dukshëm në ndërtimin e robotëve dhe teknologjisë fizike, por për “trurin” e tyre i duhen çipa të nivelit të lartë, dhe këta vijnë kryesisht nga SHBA.
Këtu hyn leva më e fortë e Pekinit: mineralet e rralla. Kina përpunon rreth 90% të mineraleve të rralla të botës, të domosdoshme për telefonat, makinat elektrike, turbinat e erës dhe motorët e avionëve. Në këtë kuptim, për SHBA-në, mineralet e rralla kineze janë pothuajse një “Hormuz” i ri: Pekini mund ta ngadalësojë ose ndalë furnizimin kur të dojë.
Kjo hap mundësinë për një pazar: SHBA mund të kërkojë mineralet e rralla, ndërsa Kina mund të kërkojë çipa të avancuar.
Një vizitë e shkurtër, por me pasoja të mëdha
Për gjithë këto tema të mëdha, vizita e Trump në Pekin do të jetë e shkurtër. Takimet kryesore janë planifikuar për të enjten dhe të premten. Mund të mos ketë kohë për marrëveshje të mëdha.
Por edhe një takim i shkurtër mund të përcaktojë drejtimin e negociatave dhe të marrëdhënieve mes dy superfuqive për vitet që vijnë.
Në fund, ky samit nuk është thjesht një vizitë ceremoniale në Pekin. Është një përballje për rendin ekonomik, teknologjik dhe strategjik të botës. Trump dhe Xi mund të flasin për stabilitet, por pas tyre qëndrojnë katër çështje që do të përcaktojnë dekadën: Irani, Tajvani, tregtia dhe inteligjenca artificiale.
