“Musine Kokalari, një yllësi” është një studim tërësor mbi jetën dhe veprimtarinë e Musine Kokalarit, një figurë e rëndësishme në historinë e Shqipërisë që sfidoi regjimin komunista. Vepra, e autorit Uran Butka dhe Institutit të Studimeve Historike “Lumo Skëndo”, ofron një pasqyrë të thellë mbi aktivitetin e Kokalarit, duke zbuluar fakte të reja për jetën e saj si intelektuale, shkrimtare dhe politikane.
Kokalari, e njohur si shkrimtare e parë shqiptare, ishte një mbështetëse e flaktë e lirisë dhe demokracisë. Ajo u angazhua për të drejtat e grave dhe themeloi partinë social-demokrate, si një mënyrë për të ndihmuar Shqipërinë të shmangte luftën civile. Megjithatë, për këto përpjekje, ajo u dënua me 20 vite burg, duke treguar kështu guximin e saj të pabesueshëm.
Butka thekson se Kokalari e shihte fashizmin dhe komunizmin si dy anë të të njëjtës medalje, duke i thënë Enver Hoxhës: “Unë nuk jam komuniste, dhe ky nuk mund të cilësohet faj.” Ata që e njihnin dhe e donin, dinin se Kokalari ishte një martire, qëndroi e fortë deri në fund. Vepra përfshin rreth 3000 faqe kujtimesh të escrever nga Kokalari gjatë viteve të saj në burg dhe internim, të cilat janë depërtim në personalitetin e saj, përplot dashuri dhe dritë, pa ndjenja urrejtjeje.
E pranishme në promovimin e librit ishte stërmbesa e saj, eurodeputetja Arba Kokalari, e cila ndau përvojat e saj dhe theksoi se Musine Kokalari ishte një frymëzim për të. Ajo theksoi rëndësinë e trashëgimisë historike për brezat e rinj, duke e cilësuar si një “vaksinë” për shoqërinë, që të parandalohet rikthimi në autoritarizëm. Sipas saj, historia e guximit të Kokalari duhet të tregojë se si njerëzit, sidomos gratë, luftuan për vlerat demokratike.
Instituti “Lumo Skëndo” planifikon vazhdimin e punës për të zbuluar më tej jetën e kësaj figure historike, duke nxjerrë në pah dokumente arkivore dhe kujtime familjare për të ndihmuar shoqërinë të mësojë nga e kaluara.
