Për miliona njerëz në mbarë botën, futbolli është shumë më tepër sesa një lojë. Është një ritual, një identitet, një pjesë e historisë personale.
Kjo është arsyeja pse nuk është e pazakontë që edhe ata që shikojnë futboll nga shtëpia të ndiejnë lodhje , nervozizëm ose eufori pas një ndeshjeje të rëndësishme sikur të ishin vetë në fushë. Ajo që për një kohë të gjatë ishte çështje përshtypjeje personale, shkencëtarët tani kanë qenë në gjendje ta konfirmojnë në laborator.
Studiuesit nga Universiteti i Oksfordit zbuluan se tifozët më të apasionuar përjetojnë një përgjigje të fortë fiziologjike ndaj stresit gjatë ndeshjeve. Trupi i tyre prodhon sasi të mëdha kortizoli, një hormon i njohur si pjesë e mekanizmit “lufto ose ik”, të cilin trupi e aktivizon në situata rreziku ose tensioni intensiv emocional.
Rezultatet e hulumtimit u botuan në revistën profesionale “Stresi dhe Shëndeti”, dhe tregojnë se lidhja emocionale me ekipin mund të ketë pasoja shumë specifike për trupin.
Kur ekipi bëhet pjesë e identitetit
Dallimi kryesor nuk ishte sa shumë i pëlqen dikujt futbolli, por sa shumë identifikohet me ekipin që mbështet.”Tifozët që ndihen njësh me ekipin e tyre shfaqin përgjigjen më të fortë fiziologjike ndaj stresit gjatë një ndeshjeje”, shpjegoi Dr. Martha Newson, një studiuese në Qendrën për Studimin e Kohezionit Social në Universitetin e Oksfordit.
Me fjalë të tjera, sa më e fortë të jetë ndjenja e përkatësisë, aq më intensiv është reagimi i organizmit. Ata që i ndjekin lojërat më të relaksuar gjithashtu e ndiejnë tensionin, por në një masë shumë më të vogël.
Kupa e Botës si një laborator emocionesh
Hulumtimi u krye gjatë Kupës së Botës 2014 në Brazil, një vend ku futbolli është pothuajse pjesë e karakterit kombëtar.
Shkencëtarët morën mostra të pështymës së tifozëve para, gjatë dhe pas ndeshjeve për të monitoruar nivelet e kortizolit. Ata i kushtuan vëmendje të veçantë ndeshjes që u kujtua si një nga traumat më të mëdha të sportit brazilian – gjysmëfinalja në të cilën Brazili humbi ndaj Gjermanisë me rezultatin 1:7.
Rezultatet ishin të qarta. Tek tifozët që ishin më të lidhur me ekipin kombëtar, niveli i kortizolit u rrit ndjeshëm gjatë ndeshjeve, dhe veçanërisht gjatë humbjeve.
“Kortizoli shpërtheu fjalë për fjalë gjatë transmetimit të drejtpërdrejtë tek tifozët që identifikoheshin më shumë me ekipin”, thotë Dr. Newson.
Gratë po aq të përfshira emocionalisht sa burrat
Një nga përfundimet më interesante të hulumtimit lidhej me ndryshimet gjinore.
Ndryshe nga besimi popullor se burrat kanë një lidhje më të fortë emocionale me futbollin, studiuesit nuk gjetën dallime të rëndësishme në nivelet e stresit midis burrave dhe grave.
Në këtë hulumtim, gratë treguan një lidhje edhe më të fortë me ekipin kombëtar sesa burrat.
Kjo tregon se intensiteti i emocioneve të tifozëve ka pak të bëjë me gjininë, por me ndjenjën e përkatësisë në një grup.
Pse na rrah zemra fort kur shohim një penallti?
Kortizoli në vetvete nuk është i keq. Përkundrazi, është i nevojshëm për funksionimin e organizmit dhe na ndihmon të reagojmë në situata stresuese.
Problemi lind kur niveli i stresit është jashtëzakonisht i lartë ose zgjat për një kohë të gjatë.
Sekretimi i tepërt i kortizolit shoqërohet me imunitet të dobësuar, infeksione më të shpeshta, shtim në peshë, presion të lartë të gjakut dhe një rrezik më të lartë për sëmundje të zemrës.Studimet e mëparshme kanë treguar tashmë se gjatë ndeshjeve të rëndësishme, numri i atakeve në zemër midis tifozëve rritet. Ekipi i Oksfordit beson se rezultatet e tyre mund të ndihmojnë në identifikimin më të saktë të njerëzve që janë më në rrezik.
“Në të ardhmen, mund të jemi në gjendje t’i identifikojmë më mirë tifozët që janë në rrezik të shtuar për probleme me zemrën gjatë ndeshjeve të mëdha”, thotë Dr. Newson.
Nga kënga në tribuna te zemërimi i tifozëve
Hulumtimi ofron gjithashtu një shpjegim interesant për sjelljen që shihet shpesh në stadiume.
Këndimet e tifozëve, brohoritjet, ritualet komunale dhe madje edhe reagimet agresive pas humbjes mund të lidhen pjesërisht me ndryshimet e fuqishme hormonale që ndodhin gjatë ndeshjes.
“Tani e kuptojmë shumë më qartë se nga vijnë këto reagime intensive”, thotë Dr. Newson.
Sipas saj, strategjitë që do të ndihmonin në uljen e stresit pas ndeshjeve veçanërisht të tensionuara mund të kontribuonin edhe në uljen e dhunës dhe huliganizmit nga tifozët.
Futbolli si një përvojë që trupi e përjeton vërtet
Ndoshta përfundimi më interesant i hulumtimit është fakti se organizmi nuk bën ndonjë ndryshim të madh midis ngjarjeve që na ndodhin vërtet dhe atyre që i përjetojmë emocionalisht si tonat.
Kur skuadra favorite sulmon në minutën e fundit, kur gjyqtari tregon nga pika e penalltisë ose kur topi godet traversën, trupi reagon sikur të ishte thjesht një pjesë e ngjarjes.
Kjo është arsyeja pse shumë tifozë ndihen të rraskapitur pas ndeshjes edhe pse nuk kanë vrapuar asnjë metër. Ndërsa janë ulur në divan ose në tribunë, trupi i tyre po luan një lojë të vërtetë.
