Fermerët shqiptarë përballen me kosto më të larta prodhimi se konkurrentët e tyre në rajon, si pasojë e varësisë së madhe nga inputet e importuara, mbështetjes së ulët financiare nga shteti, mungesës së fuqisë punëtore dhe dobësive në infrastrukturën bujqësore.
Kombinimi i këtyre faktorëve e bën prodhimin vendas më të shtrenjtë dhe dobëson konkurrueshmërinë e tij përballë produkteve që vijnë nga Serbia, Maqedonia e Veriut dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor.
Sipas raporteve të Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO), fermerët e vegjël në rajon, veçanërisht ata në Shqipëri, shpenzojnë mesatarisht rreth 28% të vlerës së përgjithshme të prodhimit vetëm për blerjen e farërave, plehrave kimike dhe pesticideve.
Pjesa më e madhe e këtyre inputeve sigurohet nga importi, ndaj kostot e fermerëve ndikohen drejtpërdrejt nga çmimet ndërkombëtare, kursi i këmbimit dhe shpenzimet e transportit.
Për fermat e vogla, të cilat dominojnë strukturën e bujqësisë shqiptare, mundësitë për të blerë me shumicë dhe për të negociuar çmime më të favorshme janë të kufizuara.
Një nga arsyet kryesore që e vendos bujqësinë shqiptare në pozita më të pafavorshme është niveli i ulët i subvencioneve të drejtpërdrejta.
Të dhënat e raportuara ndër vite tregojnë se vendet e tjera të rajonit kanë dhënë mesatarisht mbi 53 euro mbështetje direkte për hektar, ndërsa në Shqipëri, kjo mbështetje është llogaritur historikisht në rreth 3 euro për hektar.
Diferenca është afërsisht 18 herë. Ky hendek do të thotë se fermeri shqiptar duhet të përballojë nga të ardhurat e veta një pjesë shumë më të madhe të kostove.
Në vendet fqinje, subvencionet mbulojnë një pjesë të shpenzimeve për inputet, karburantin, mekanikën bujqësore ose investimet, duke mundësuar që produkti të dalë në treg me çmim më konkurrues.
Për pasojë, produktet shqiptare përballen me konkurrencë jo vetëm nga prodhimi i Bashkimit Europian, por edhe nga mallrat bujqësore të vendeve të rajonit që kanë politika më të qëndrueshme mbështetëse.
Kostove të drejtpërdrejta u shtohen edhe humbjet që burojnë nga ndryshimet klimatike, thatësirat dhe infrastruktura e pamjaftueshme e ujitjes.
Raporti i FAO-s mbi gjendjen e ushqimit dhe bujqësisë evidenton se kostot e fshehura të sistemit bujqësor, ku përfshihen dëmet mjedisore dhe humbjet e shkaktuara nga ndryshimet klimatike, rëndojnë më shumë mbi vendet me të ardhura dhe kapacitete investuese më të kufizuara.
Në Shqipëri dhe në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, mungesa e sistemeve moderne të ujitjes e rrit varësinë e prodhimit nga kushtet atmosferike.
Një sezon i thatë mund të ulë ndjeshëm rendimentin, ndërsa shpenzimet për punimin e tokës, farërat, plehrat dhe pesticidet mbeten të njëjta. Kjo e rrit më tej koston për njësi prodhimi dhe rrezikun financiar të fermerit.
Një tjetër presion i fortë vjen nga mungesa e fuqisë punëtore. Emigrimi dhe largimi i popullsisë nga zonat rurale kanë reduktuar numrin e punëtorëve të disponueshëm në bujqësi.
Mungesa është veçanërisht e ndjeshme gjatë periudhave të mbjelljes dhe vjeljes, kur kërkesa për punëtorë rritet brenda një kohe të shkurtër. Fermerët detyrohen të ofrojnë paga ditore më të larta, ndërsa në shumë raste, prodhimi nuk mblidhet në kohë ose një pjesë e tij mbetet në parcela.
Varësia nga inputet e importuara, subvencionet shumë më të ulëta se në vendet fqinje, rendimentet e kufizuara, problemet me ujitjen dhe shtrenjtimi i fuqisë punëtore po krijojnë një barrë të shumëfishtë për bujqësinë shqiptare.
Pa një rritje të mbështetjes dhe investimeve që ulin koston për njësi, fermerët vendas rrezikojnë të humbasin më tej terren përballë importeve dhe prodhuesve të subvencionuar të rajonit./Monitor
