Depresioni mund të përfshijë pjesërisht humbjen e aftësisë së trurit për të krijuar neurone të rinj, një zbulim që mund të çojë drejt një gjenerate krejtësisht të re trajtimesh.
Shumica e rreth 100 miliardë neuroneve të trurit prodhohen para lindjes. Megjithatë, numri i vogël i neuroneve të rinj që vazhdojnë të formohen në hipokampusin e të rriturve mund të luajë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen kundër depresionit, sipas një studimi të ri nga Vagelos College of Physicians and Surgeons në Columbia University.
Gjetjet ofrojnë provat e para se neurogjeneza, procesi i prodhimit të neuroneve të rinj, ndalet në trurin e të rriturve me çrregullim depresiv madhor. Studiuesit identifikuan gjithashtu programe molekulare të përfshira në kontrollin e këtij procesi, duke ofruar të dhëna të mundshme për zhvillimin e trajtimeve të reja.
“Historikisht, depresioni është konsideruar një sëmundje e mungesës së neurotransmetuesve, veçanërisht e serotoninës, por tani mendojmë se depresioni buron nga probleme të shumta që ndikojnë në aftësinë e neuroneve tona për t’u përshtatur me stresin dhe mjediset në ndryshim”, thotë Maura Dupont, profesoreshë e psikiatrisë, e cila drejtoi kërkimin.
“Pa aftësinë për të krijuar neurone të rinj, njerëzit me depresion mund të mos kenë qëndrueshmërinë e nevojshme për t’u përshtatur në mënyrë efektive me mjedisin.”
Si mund të ndikojnë neuronet e rinj në kujtesë dhe emocione
Studiuesit u përqendruan te hipokampusi, një rajon i trurit që luan një rol kryesor në kujtesën episodike dhe në përgjigjet emocionale ndaj mjedisit. Ai është gjithashtu një nga të paktat zona të trurit të të rriturve që vazhdojnë të prodhojnë neurone të rinj.
Megjithëse hipokampusi nuk është i vetmi rajon i trurit i përfshirë në depresion, ndikimi i tij si në kujtesë, ashtu edhe në emocione, e ka bërë atë një fushë të rëndësishme studimi. Studiuesit besojnë se ndryshimet në këtë zonë mund të kontribuojnë në prirjen e njerëzve me depresion për t’i interpretuar përvojat në mënyrë më negative.
“Hipokampusi është i rëndësishëm për aftësinë tonë për të dalluar midis kujtimeve të ngjashme, por të ndryshme, si dhe për të ndarë ngarkesën emocionale të kujtimeve të së kaluarës nga ngjarjet aktuale”, thotë Dupont.
Kjo aftësi njihet si ndarja e modeleve (pattern separation). Kur ajo dëmtohet, kujtimet individuale dhe emocionet e lidhura me to mund të bëhen më pak të dallueshme, duke lejuar që përvoja të veçanta të përzihen me njëra-tjetrën.
“Ju mund të jeni duke ngrënë drekë me një shoqe, por ajo është e lodhur dhe nuk flet shumë. Me ndarjen e paprekur të modeleve, ju e mbani mend këtë si një ngjarje të veçantë. Kur ndarja e modeleve është e dëmtuar, kjo përvojë përzihet me kujtimet e mëparshme të ndjenjës së refuzimit, duke ju bërë të mendoni: ‘Ajo është e mërzitur me mua’”, shpjegon Dupont. “Dhe këtë e shoh shumë te pacientët e mi, të cilët duket se mund të nxjerrin nga kujtesa vetëm informacion negativ.”
Kërkimet te minjtë kanë treguar se neurogjeneza tek të rriturit është e nevojshme për ndarjen e modeleve. Një studim i kohëve të fundit, që përfshiu pacientë me tumore të trurit, tek të cilët neurogjeneza u eliminua përmes terapisë me rrezatim të drejtuar te hipokampusi, sugjeron se e njëjta marrëdhënie mund të ekzistojë edhe te njerëzit.
“Është e rëndësishme të theksojmë se ende nuk e dimë mekanizmin e plotë, veçanërisht te njerëzit, por neuronet e rinj duket se përmirësojnë ndarjen e modeleve, sepse janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj përvojave të reja dhe mund të përfshihen më lehtë në qarqet e reja të kujtesës, duke lejuar që kujtimet e reja të ruhen veçmas nga të vjetrat”, thotë Dupont. “Rivendosja e neurogjenezës mund të jetë një mënyrë për të trajtuar depresionin te disa njerëz, duke riorganizuar qarkun e hipokampusit.”
Depresioni ndikon në më shumë sesa vetëm në rritjen e neuroneve të rinj
Studiuesit zbuluan se ndryshimet e lidhura me depresionin shtriheshin shumë përtej neurogjenezës. Formimi i neuroneve të rinj funksionon brenda një qarku më të gjerë të hipokampusit, i cili ruan kujtimet episodike së bashku me rëndësinë e tyre emocionale, dhe çrregullime molekulare u shfaqën në të gjithë këtë sistem.
Gjenet e prekura përfshinin ato që lidhen me krijimin e lidhjeve të reja midis neuroneve, mbështetjen e komunikimit midis qelizave të trurit, furnizimin e qelizave me energji dhe lëvizjen e materialeve brenda qelizave.
Qarku trisinaptik, rruga kryesore e hipokampusit për krijimin e kujtimeve të reja emocionale, shfaqi gjithashtu prova të inflamacionit dhe stresit qelizor te njerëzit me depresion.
Për të identifikuar këto ndryshime, studiuesit analizuan pothuajse gjysmë milioni qeliza të trurit të mbledhura nga njerëz me depresion dhe nga subjekte kontrolli, pak kohë pas vdekjes së secilit dhurues.
Duke përdorur një sërë teknikash të zhvilluara kohët e fundit, ekipi mati aktivitetin e çdo gjeni brenda qelizave individuale dhe shqyrtoi nëse proteinat qelizore kishin pësuar ndryshime. Ky grup i jashtëzakonshëm të dhënash u mundësoi studiuesve të shihnin se çfarë po bënin qelizat individuale dhe të përcaktonin saktësisht se ku ndodheshin qelizat e prekura brenda qarkut të hipokampusit.
Gjenet, mjedisi dhe biologjia e depresionit
Analiza zbuloi aktivitet të ndryshuar në disa gjene, variantet gjenetike të të cilave më parë janë lidhur me depresionin madhor.
Gjene të tjera të çrregulluara shfaqën ndryshime epigjenetike, të cilat mund të pasqyrojnë ndikimin e faktorëve mjedisorë. Mekanizmat epigjenetikë mund të rregullojnë shkallën me të cilën gjenet aktivizohen ose çaktivizohen, pa ndryshuar sekuencën bazë të ADN-së.
“Këto janë si çelësa rregullues që kontrollojnë sa aktive janë gjenet dhe ndikohen nga përvojat e jetës, si stresi, të mësuarit, plakja, substancat kimike etj.”, thotë Dupont.
Shumëllojshmëria e ndryshimeve molekulare mund të ndihmojë gjithashtu në shpjegimin e faktit se përse depresioni mund të shfaqet kaq ndryshe nga një person te tjetri.
“Në përgjithësi, gama e gjerë e efekteve që gjetëm mund të pasqyrojë mekanizma të ndryshëm patogjenetikë, duke treguar ndoshta se depresioni nuk është vetëm një sëmundje e vetme”, shton ajo.
Sipas Dupont, studiuesit ende kanë një kuptim të kufizuar të biologjisë që qëndron në themel të depresionit. Duke e përcaktuar çrregullimin më saktësisht në nivelet qelizore dhe molekulare, studime të tilla mund të ofrojnë përfundimisht objektiva të rinj për trajtimin.
Drejt nënllojeve molekulare të depresionit
Dupont dhe kolegët e saj shpresojnë që në të ardhmen depresioni të mund të klasifikohet sipas karakteristikave të tij molekulare, ashtu siç po bëhet gjithnjë e më shumë sot me kancerin.
“Ne duam ta riklasifikojmë depresionin bazuar në karakteristikat e tij molekulare, ngjashëm me atë që është bërë me kancerin”, thotë Dupont. “Klasifikimi i kancereve bazuar në karakteristikat e tyre qelizore, dhe jo në vendndodhjen e tyre, ka çuar në trajtime të reja dhe më të përmirësuara. Shpresojmë që e njëjta gjë të jetë e vërtetë edhe për depresionin dhe sëmundje të tjera psikiatrike ose të trurit.”/ScienceDaily
