Kievi dhe Uashingtoni janë afër nënshkrimit të një marrëveshjeje për aksesin e SHBA-së në depozitat minerale të Ukrainës.
Olga Stefanishyna, zëvendëskryeministrja për integrimin evropian dhe euro-atlantik, tha në platformën X se “negociatat kanë qenë shumë konstruktive, me pothuajse të gjitha detajet kryesore të përfunduara”.
Ajo shtoi se “ne jemi të përkushtuar që këtë ta plotësojmë sa më shpejt për të vazhduar me nënshkrimin e saj”.
Ukraina është përballur me presion në rritje nga administrata amerikane për të nënshkruar marrëveshjen, e cila ka sjellë përçarje mes presidentëve të SHBA-së dhe Ukrainës.
Zelensky fillimisht paraqiti ofertën e një marrëveshjeje për mineralet në të ashtuquajturin “plani i fitores” që ai i prezantoi Trumpit shtatorin e kaluar.
Ideja ishte t’i ofronte kandidatit të atëhershëm presidencial një arsye të prekshme që SHBA të vazhdonte të mbështeste Ukrainën.
Të hënën, ish-kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Boris Johnson i tha BBC-së në Kiev se një marrëveshje e tillë ishte “çmimi i madh” sepse do të siguronte “një angazhim të Shteteve të Bashkuara nën Donald Trump për një Ukrainë të lirë, sovrane dhe të sigurt”.
Çfarë mineralesh ka Ukraina?
Kievi vlerëson se rreth 5% e “lëndëve të para kritike” në botë janë në Ukrainë. Kjo përfshin rreth 19 milionë tonë rezerva të provuara të grafitit, për të cilat agjencia shtetërore e Shërbimit Gjeologjik të Ukrainës thotë se e bën vendin “një nga pesë vendet kryesore” për furnizimin e mineralit.
Grafiti përdoret për prodhimin e baterive për automjetet elektrike.
Ukraina ka gjithashtu një të tretën e të gjitha depozitave evropiane të litiumit, komponenti kryesor në bateritë aktuale.
Gjithashtu Ukraina ka depozita të konsiderueshme të metaleve të rralla të tokës. Këto janë një grup prej 17 elementësh që përdoren për të prodhuar armë, turbina me erë, elektronikë dhe produkte të tjera jetike në botën moderne.
Megjithatë, disa nga depozitat minerale janë konfiskuar nga Rusia. Sipas Yulia Svyrydenko, ministre e ekonomisë e Ukrainës, burimet me vlerë 350 miliardë dollarë (277 miliardë £) mbeten sot në territoret e pushtuara.
Në vitin 2022, SecDev, një konsulencë për rrezikun gjeopolitik me qendër në Kanada, kreu një vlerësim, i cili zbuloi se Rusia kishte pushtuar 63% të minierave të qymyrit në Ukrainë dhe gjysmën e depozitave të saj të manganit, ceziumit, tantalit dhe tokës së rrallë.
Dr Robert Muggah, drejtor i SecDev, thotë se minerale të tilla shtojnë një “dimension strategjik dhe ekonomik” në agresionin e vazhdueshëm të Rusisë. Duke i kapur ato, thotë ai, Moska mohon aksesin e të ardhurave për Ukrainën, zgjeron bazën e saj të burimeve dhe ndikon në zinxhirët e furnizimit global.
Pse i duan SHBA-të?
Mineralet kritike “janë themeli i ekonomisë së shekullit të 21”, shpjegoi Dr Muggah. Ato janë kyçe për energjinë e rinovueshme, aplikimet ushtarake dhe infrastrukturën industriale dhe luajnë “një rol strategjik në rritje në gjeopolitikë dhe gjeoekonomi”, tha ai.
Për më tepër, SHBA-ja është e prirur për një marrëveshje për burimet minerale të Ukrainës, sepse dëshiron të reduktojë varësinë nga Kina, e cila kontrollon 75% të depozitave të tokës së rrallë në botë, sipas Grupit të Investimeve Gjeologjike.
Në dhjetor Kina ndaloi eksportin e disa mineraleve të rralla në SHBA, pasi më parë kishte kufizuar eksportet e mineraleve në SHBA vitin e kaluar.
Të hënën, përpara takimit me presidentin francez Emmanuel Macron, Këshilltari i Sigurisë Kombëtare i Shtëpisë së Bardhë, Mike Waltz i tha gazetës amerikane NewsNation se marrëveshja ishte “për rritjen ekonomike dhe lidhjen e SHBA-së dhe Ukrainës së bashku për të ardhmen”.
Çfarë dimë për negociatat e deritanishme?
Përpara pohimit të Stefanishyna-s se një marrëveshje ishte afër, dukej se kishte disa pika pengese.
Të mërkurën e kaluar, Zelensky hodhi poshtë kërkesat e SHBA-së.
“Nuk mund ta shes shtetin tonë”, tha ai.
Dispozitat e një drafti të dytë të marrëveshjes të dielën dukeshin të ishin edhe më të ashpra se në dokumentin e parë.
Në vend të ndarjes së të ardhurave 50/50, drafti i rishikuar sugjeroi që SHBA kërkon kontroll të plotë, u tha Zelensky gazetarëve në konferencën për shtyp të dielën.
Trump tha në fillim të këtij muaji se ndihma ushtarake dhe ekonomike e SHBA për Ukrainën arrin në rreth 500 miliardë dollarë (396 miliardë £) dhe ai dëshiron që SHBA të ketë akses në mineralet ukrainase të asaj vlere.
Megjithatë, Zelensky ka thënë se ndihma amerikane deri më tani arrin në rreth 100 miliardë dollarë (79 miliardë paund). Kievi ka insistuar gjithashtu se ndihma që ata kanë marrë deri më tani ishte një grant dhe jo një kredi, dhe kështu Ukraina nuk ka asnjë detyrim të kthejë asgjë.
Zelensky gjithashtu thuhet se dëshiron që çdo marrëveshje të përfshijë garanci sigurie.
