Një peshkaqen i Groenlandës, i vlerësuar të ketë qenë mbi 150 vjeç, është gjetur i ngordhur në brigjet e County Sligo, Irlandë, në prill të vitit 2026. Ky është rasti i parë i regjistruar i daljes në breg të kësaj specieje në Irlandë dhe u ka dhënë shkencëtarëve një mundësi të rrallë për të studiuar një nga krijesat më misterioze të oqeanit.
Peshkaqeni ishte rreth 3 metra i gjatë dhe peshonte mbi 200 kilogramë. Sipas studiuesve, ai kishte lindur në kohën e Mbretëreshës Viktoria dhe presidentit amerikan Abraham Lincoln. Megjithatë, për standardet e kësaj specieje, konsiderohej ende relativisht i ri, pasi peshkaqenët e Groenlandës mund të jetojnë deri në 400 vjet, ndërsa disa vlerësime flasin edhe për 500 vjet.
“Është e trishtueshme, sepse sapo kishte arritur moshën e riprodhimit dhe mund të mos ketë pasur mundësinë të kontribuonte në shtimin e popullsisë,” tha biologia detare Emilie De Loose nga Irish Whale and Dolphin Group.
Një specie ende plot mistere
Peshkaqeni i Groenlandës jeton në ujërat e ftohta të Atlantikut Verior dhe Arktikut. Ai është një grabitqar që ushqehet me kufoma kafshësh detare, por është në gjendje të kapë edhe gjah të gjallë, si fokat.
Shkencëtarët pranojnë se ende dihet shumë pak për këtë specie. Nuk dihet me saktësi ku shumohen, ku lindin të vegjlit apo sa pasardhës sjellin në jetë. Kjo e bën të vështirë vlerësimin e popullsisë së tyre dhe mbrojtjen nga kërcënime si kapja aksidentale në rrjetat e peshkimit.
Autopsia zbuloi zemër dhe sy të jashtëzakonshëm
Pas transportimit në një laborator veterinar, ekipi i studiuesve kreu autopsinë e plotë të peshkaqenit. Organet u peshuan dhe u morën mostra për analiza të mëtejshme.
Një nga organet më mbresëlënëse ishte mëlçia, që peshonte rreth 50 kilogramë, ndërsa zemra peshonte 34 kilogramë. Edhe pse zemra kishte shenja plakjeje, studiuesit konstatuan se ajo dukej funksionale.
Studime të fundit tregojnë se kjo specie ka zhvilluar mekanizma që e bëjnë zemrën rezistente ndaj dëmtimeve që zakonisht shoqërojnë plakjen tek njerëzit dhe kafshët e tjera.
Shikim që nuk plaket
Një tjetër zbulim interesant lidhet me sytë e peshkaqenit. Për vite me radhë besohej se kjo specie kishte shikim shumë të dobët ose ishte pothuajse e verbër për shkak të parazitëve që mbulojnë sytë.
Megjithatë, një studim i publikuar në vitin 2026 tregoi se retina dhe qelizat e syrit mbeten funksionale edhe pas më shumë se një shekulli jetë. Studiuesit i përshkruajnë sytë e peshkaqenit si një “kamerë natën”, të përshtatur për jetën në errësirën e thellësive të oqeanit.
Gjithashtu, analiza gjenetike sugjeron se peshkaqeni i Groenlandës ka mekanizma shumë efikasë për riparimin e ADN-së, çka mund të jetë një nga arsyet kryesore të jetëgjatësisë së tij të jashtëzakonshme.
Shpresë për zbulime të reja
Muzeu Kombëtar i Irlandës planifikon ta ruajë dhe ekspozojë këtë peshkaqen, ndërsa analizat laboratorike do të vazhdojnë për të përcaktuar moshën e saktë dhe shkakun e vdekjes.
“Për ne ishte një moment mahnitës. Të mendosh se ky peshkaqen kishte jetuar për më shumë se një shekull e gjysmë dhe kishte parë një pjesë kaq të madhe të historisë njerëzore, është e pabesueshme,” tha biologia Emilie De Loose.
Ky rast pritet të ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë më mirë jo vetëm jetën e peshkaqenit më jetëgjatë në botë, por edhe mekanizmat biologjikë që mund të shpjegojnë procesin e plakjes dhe jetëgjatësinë tek vertebrorët.
