Persia dhe Irani, dy toponime të ndryshme për një territor të gjerë, janë përdorura alternativisht në faza të ndryshme historike dhe ndonjëherë në mënyrë të ndërsjellë si sinonime.
Por cila është origjina e tyre? Emri më i vjetër, “Iran”, vjen nga fraza aryanam shafram, që do të thotë “sundimi i iranianëve”, ose rajonet e banuara nga “Arya”, popullatat indo-europiane që mbërritën në pllajën iraniane rreth vitit 1000 p.e.s.
Vetëm në shekullin e 3-të pas Krishtit emri fitoi një vlerë politike dhe etnike. Dinastia persiane sasanide (224-651 pas Krishtit) e quajti perandorinë e tyre Eransahr (“Vendi i iranianëve”, në dialektin e persishtes së mesme).
Pas pushtimit islamik, arabët preferuan ta ndryshonin emrin: jo më Iran, por Fars (nga persishtja e vjetër Parsa), që u bë Persis në greqisht dhe Persia në latinisht.
Territori– Ky ishte emri i rajonit jugor të Iranit ku ishin vendosur persianët dhe nga i cili kishin marrë emrin e tyre. Burimet perëndimore të epokës klasike e kishin përdorur atë për të treguar të gjithë territorin e Perandorisë Akamenide, që përbënte atë rajon.
Pasardhësit- Për një kohë të gjatë, vendi mbante emrin Persi, pavarësisht disa periudhave të shkurtra të alternimit me një toponim tjetër, më të lashtë, derisa, në vitin 1935, Shah Reza Pahlavi i kërkoi Perëndimit të mos e quante më vendin e tij në atë mënyrë. Dhe, në prag të Luftës së Dytë Botërore, ai e ringjalli “Iranin” në një mënyrë nacionaliste, për të theksuar prejardhjen e tij nga arianët e lashtë dhe një lidhje me arianët e Gjermanisë. Jo nga bindjet naziste, por për t’u çliruar nga britanikët dhe sovjetikët, fuqitë që ndanin kontrollin e vendit të tij.
