Bashkimi Evropian (BE) është duke përmirësuar industrinë e tij të armëve, rritur shpenzimet për mbrojtje dhe avancuar procesin e blerjes së përbashkët, veçanërisht në një kontekst ku pritet një angazhim më i ulët ushtarak nga SHBA. Ky përmirësim synon të nxjerrë më shpejt prodhimin dhe të inkurajojë bashkëpunimin e ngushtë mes vendeve anëtare. Megjithatë, ndonëse ekzistojnë rregulla të rrepta, disa hile dhe pasiguri lejojnë që armët të arrijnë në destinacione me rrezik të lartë.
BE ka angazhuar për të mbështetur Ukrainën dhe për të rritur blerjet e pajisjeve nga burime evropiane përmes planeve të reja si EDIS dhe Omnibus i Gatishmërisë për Mbrojtje 2025. Këto strategji kanë për qëllim thjeshtimin e prodhimit bashkëpunues dhe arritjen e një qëllimi që deri në vitin 2030, të paktën gjysma e blerjeve të mbrojtjes të vijnë nga furnizues evropianë.
Megjithatë, rregullat për eksportet e armëve në Evropë nuk janë të unifikuara, me çdo vend që merr vendime të tijat. Ndërsa rregulla si Pozita e Përbashkët 2008/944/CFSP përfshin kritere për të drejtat e njeriut dhe rreziqet e konfliktit, nuk ka një kontroll të qendruar, çka krijon hapësira për abuzime. Armët lëvizin lehtë brenda BE-së dhe dërgohen në vende me rregulla më të relaksuara.
Deri më tani, shembujt e precedentëve, si dërgesat e armëve për Arabinë Saudite, tregojnë se rregullat mund të shmangen. Kjo e ndihmon tregun e armëve të përfitojë nga situata gjeopolitike, duke krijuar dilema për të drejtat e njeriut. Kontrolli pas dorëzimit për të parandaluar abuzimin me armët ka pak efekt në praktikë.
Me situatën e luftës në Ukrainë, presionet për të rritur aksesin në armë janë shtuar, çka ka çuar në interpretimin më të lirshëm të rregullave. Një nga qëllimet kryesore të Omnibus-it është lehtësimi i transferimeve të armëve brenda BE-së, por kjo gjithashtu rrezikon të krijojë hile ligjore, ku armët asamblosen në një vend dhe shpërndahen më pas pa u kontrolluar si duhet.
Ekspertët propozohen që BE të kalojë në rregulla të detyrueshme dhe të forcojë monitorimin pas dorëzimit, duke e bërë procesin më të transparencshëm dhe të përgjegjshëm. Në fund, përmirësimi i reciprok i rregullave dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut duhet të jenë në qendër të strategjive për mbrojtje dhe eksport për të evituar shkeljet e së drejtës ndërkombëtare.
