Protestat e Shqipërisë kundër një projekti zhvillimi bregdetar kanë tërhequr vëmendje globale, si për lidhjen e tyre me dhëndrin e Donald Trump, Jared Kushner, ashtu edhe për shkak të maskotës së tyre interesante.
Projekti luksoz ka dy komponentë: një vendpushim të vogël në ishullin e pabanuar të Sazanit dhe një zhvillim bregdetar në zonën pranë Lagunës së Nartës, e cila është një rezervat i jetës së egër i frekuentuar nga specie ligatinore, përfshirë flamingot.
Çdo mbrëmje për javë të tëra, protestuesit kanë marshuar me mijëra në kryeqytetin e vendit, Tiranë, duke mbajtur lart figura të prera flamingosh. Rezultati ka qenë një nofkë për lëvizjen e tyre të re: “Revolucioni i Flamingove”.
Ja disa nga anëtarët e saj.
Artistja që krijon flamingo
Fatma Paja, 28 vjeç, jeton në Tiranë dhe drejton një studio krijuese me dy motrat e saj. Ajo është pjesë e një grupi artistësh që krijuan flamingot e prera që janë bërë një pjesë e përhershme e tubimeve të natës.
“E kam përdorur prej kohësh artin si një mjet për të shprehur padrejtësitë dhe pakënaqësinë që lidhen me jetën e përditshme civile në Shqipëri”, – tha Paja për Associated Press të premten, ndërsa pikturonte një flamingo me shkumë rozë për protestën e asaj mbrëmjeje.
Grupi i Pajës organizon gjithashtu aktivitete vizatimi dhe ngjyrosjeje për fëmijët gjatë protestës, në mënyrë që prindërit që dëshirojnë të kenë mundësi t’i bashkohen.
Në demonstrata, ajo drejton thirrjet përmes një altoparlanti. “Shqipëria nuk është në shitje!” bërtet ajo, dhe “Mos e prekni Nartën!”
Projekti ka shkaktuar zemërim për shkak të natyrës së pacenuar të vendndodhjes dhe habitatit unik që do të shkatërrohej në mënyrë të pakthyeshme, sipas ambientalistëve.
Qytetarët po kërkojnë ndalimin e projektit, duke përmendur mungesën e transparencës dhe shqetësimet se në shumë projekte të ngjashme nuk janë përmbushur standardet mjedisore.
“Unë jam kundër një projekti “pro-elitist” që po bllokon një zonë plotësisht të mbrojtur dhe po e shkatërron atë”, – thotë Paja. “Është një projekt që nuk ka bazë ligjore dhe nuk është mbështetur nga asnjë studim mbi dëmin që do t’i shkaktonte mjedisit dhe natyrës”.
Ajo tha se është optimiste, duke besuar se protesta ka dhënë tashmë rezultate.
“Kjo protestë i ka motivuar njerëzit të flasin dhe të reagojnë”, thotë ajo, duke shtuar se, meqenëse nuk ishte e lidhur me partitë politike, ajo nxiti besimin dhe solidaritetin.
Edhe pse nuk janë të lidhur me ndonjë parti specifike, protestuesit pothuajse të gjithë po kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Nga guidë turistike në udhëheqës proteste
Arben Kola, një nga protestuesit e parë në “Revolucionin e Flamingove”, ka punuar si ciceron turistik për më shumë se një dekadë. Ai i çon vizitorët në vende historike dhe natyrore në të gjithë Shqipërinë – përfshirë edhe zonën përreth projektit të ardhshëm.
Turizmi në Shqipëri ka parë një rritje të ndjeshme vitet e fundit, me njerëzit që shijojnë vijën bregdetare të gjerë dhe të pazhvilluar të vendit. Ndër ata që kanë mbetur të impresionuar ishin Kushner dhe vajza e Trump, Ivanka Trump. Ajo shpjegoi në një podcast muajin e kaluar se ata zbuluan vendin ku planifikohet projekti teksa ishin në varkën e një miku dhe ndaluan për të notuar.
Për Kolën, ky ishte një tjetër shembull i qeverisë që abuzonte me pushtetin e saj, dhe ai nuk mund ta duronte më këtë. Ai iu bashkua lëvizjes së sapolindur të protestave kur ajo sapo kishte filluar.
“Shqipëria po përballet me një nivel të lartë korrupsioni, me privatizimin dhe dhënien e tokës, plazheve, luginave dhe lumenjve”, – tha 46-vjeçari në një intervistë teksa udhëhiqte një grup turistik nëpër Tiranë.
Agjencia antikorrupsion e Shqipërisë ka hapur një hetim në lidhje me projektin. Qeveria thotë se toka është në pronësi private, por kanë dalë pretendime rivale mbi privatizimin e saj.
Në një intervistë me Associated Press këtë muaj, Rama i hodhi poshtë kundërshtimet mjedisore si rezultat i dezinformimit dhe tha se ky zhvillim po e kthente Shqipërinë nga një vend dikur të injoruar nga investitorët në një vend “ku kapitali i madh dëshiron të vijë dhe investitorët e mëdhenj duan të vijnë”.
Nuk është e qartë se cili është saktësisht roli investues i Kushnerit në zhvillimin e projektit, por Rama konfirmoi përfshirjen e tij.
Kryeministri tha se një vlerësim formal i ndikimit në mjedis nuk ka filluar sepse plani për zhvillimin nuk është finalizuar. Ai tha se arkitektët dhe specialistët ndërkombëtarë të mjedisit janë ende duke e formësuar propozimin.
Kola thotë se i duket sikur projekti po ecën përpara me shpejtësi të plotë. Ai është i zemëruar që tashmë ka filluar puna për pastrimin e tokës brenda një rezervati natyror me ekskavatorë dhe makineri të tjera të rënda.
Sot, Kola është një nga njerëzit që organizon turmat duke u folur atyre në altoparlant. Ai është ende i habitur nga sa shumë janë rritur demonstratat.
“Nuk besonim se protesta do të arrinte këto përmasa”, tha Kola, duke shtuar se njerëzit e pyesin vazhdimisht nëse lëvizja do të vazhdojë. “Varet nga njerëzit”, thotë ai.
Matriarkja e protestës
Ndryshe nga shumica e protestave të Shqipërisë në më shumë se tre dekada demokraci, të rinjve në rrugë këtë herë u bashkohet një numër në rritje pensionistësh. Bujare Ishmi, 70 vjeçe, është një prej tyre.
Ish-inxhinierja merr pjesë në protestë pothuajse çdo natë, duke mbajtur një pankartë ku shkruhet: “Ju keni fuqinë e krimit, ne kemi fuqinë e së vërtetës”.
“Nona! Nona!” brohorasin protestuesit kur ajo mbërrin, duke i uruar mirëseardhjen. Fjala është një term në shqip që tregon përzemërsi për një anëtare të moshuar të familjes dhe sinjalizon se ajo është matriarkja e protestës.
Ishmi thotë se kishte ëndërruar prej kohësh të shihte një protestë si kjo, duke e përshkruar sistemin politik të Shqipërisë si një “demokraci gjysmëzemërshe”.
Burri i saj është një ish-i burgosur politik nën sundimin katërdekadësh të Enver Hoxhës dhe ajo thotë se asnjëri prej tyre nuk është kundër investimeve të huaja. Shqetësimi i tyre kryesor është mungesa e transparencës.
Investimet sjellin përparim, “por vendndodhja duhet të dihet dhe parametrat e duhur duhet të ruhen”, tha ajo.
