Ndihesh i lidhur me një celebrit me të cilin nuk je takuar kurrë? Fjala “parasocial” është shpallur Fjala e Vitit nga Cambridge Dictionary, duke theksuar rritjen e marrëdhënieve “jo të shëndetshme” dhe “me një kah” me figura publike, influencues, madje edhe me asistentë të inteligjencës artificiale.
Nëse ende të vjen keq që Taylor Swift s’të është përgjigjur për urimet e fejesës së saj me Travis Kelce, atëherë kjo fjalë të flet drejtpërdrejt. “Parasocial” përshkruan marrëdhënien në të cilën një person ndjehet sikur e njeh një celebrit në nivel personal, edhe pse nuk ka patur kurrë kontakt real me të.
Është vetëm hera e dytë që një mbiemër shpallet Fjala e Vitit, pas “paranoid” në vitin 2016. Cambridge Dictionary e definon këtë term si një lidhje që dikush ndjen me një person të famshëm, personazh libri, filmi, serie televizive ose me një inteligjencë artificiale — edhe pse personi në fjalë nuk e njeh fare admiruesin.
Termi është përdorur për herë të parë në vitin 1956 nga sociologët Donald Horton dhe Richard Wohl, të cilët donin të përshkruanin mënyrën sesi shikuesit e televizionit krijonin marrëdhënie “parasociale” me personalitetet televizive.
Me zgjerimin e mediave sociale, ky fenomen është rritur në mënyrë eksponenciale. Sot, fansat ndërtojnë ndjesi afërsie me celebritë, influencues dhe persona të njohur që nuk kanë asnjë lidhje reale me ta. Edhe më tej, rritja e popullaritetit të asistentëve të IA ka shtuar dimensione të reja të këtyre lidhjeve “me një kah”.
Në komentimin e zgjedhjes, Cambridge Dictionary shpjegoi: “Ndërsa mediat sociale përforcojnë ndjenjën e intimitetit me celebritët, dhe ndërsa IA merr personalitete gjithnjë e më të besueshme, fjala ‘parasocial’ po përjeton momentin e saj.”
Colin McIntosh, redaktor kryesor i Cambridge Dictionary, tha se termi “kap shpirtin e kohës të vitit 2025”, duke vënë në dukje rritjen masive të kërkimeve për këtë fjalë në Cambridge Dictionary dhe Google. Ai theksoi se fjala ka kaluar nga një koncept akademik në zhargonin e përditshëm në rrjetet sociale.
Një prej shembujve më të spikatur që çoi në popullarizimin e termit është njoftimi i fejesës së Taylor Swift me yllin e NFL-së, Travis Kelce. Reagimet emocionale të fansave, ndonëse nuk e kanë takuar kurrë çiftin, sollën rritje të kërkimeve për fjalën “parasocial”.
Universiteti i Kembrixhit vuri në dukje se lidhjet parasociale po zgjerohen me shpejtësi, veçanërisht ndër të rinjtë. Profesoresha Simone Schnall theksoi se këto marrëdhënie jo të shëndetshme, shpesh intensive, krijojnë iluzione besnikërie dhe njohjeje me persona që në realitet nuk janë pjesë e jetës së njerëzve. Ajo paralajmëroi se fenomeni merr përmasa të reja kur përdoruesit fillojnë të shohin mjetet e IA, si ChatGPT, si “shokë” ose si zëvendësues emocional.
Krahas fjalës kryesore, Cambridge Dictionary listoi edhe disa terma të tjerë që kanë pasur ndikim të madh gjatë vitit 2025, si:
- Pseudonymization (pseudonimizim): transformimi i të dhënave personale në kode të pakuptueshme.
- Slop (plehrësi): përmbajtje me cilësi të ulët, sidomos e gjeneruar nga IA.
- Memeify (memifikoj): kthimi i një ngjarjeje ose imazhi në meme.
- Glazing (xhamzim): lavdërime të tepruara dhe artificiale, sidomos nga IA.
- Bias (prirje): objekti i adhurimit të një fansi, përdorur gjerësisht nga komunitetet K-pop.
- Vibey (me atmosferë): një vend me atmosferë të mirë.
- Doom spending (shpenzime katastrofe): shpenzim parash që s’i ke, për t’u ndier më mirë.
Ndërkohë, fjalorë të tjerë kanë shpallur tashmë zgjedhjet e tyre: Dictionary.com me termin viral të Gen Alpha “6-7”, dhe Collins Dictionary me “vibe coding” — një metodë e re që kthen gjuhën natyrore në kod përmes inteligjencës artificiale.
