Ekziston një pjesë e kontinentit evropian që tashmë po përgatitet të përballet me agresione nga Rusia. Dhe nuk është Ukraina.
Lajmi i fundit shton një element shqetësues në një skenar që prej kohësh është i mbushur me tensione. Një dron rus ka depërtuar në hapësirën ajrore të Rumanisë, vend anëtar i NATO-s, duke shkaktuar alarm te autoritetet në Bukuresht dhe duke rikthyer një pyetje që prej muajsh qarkullon në kancelaritë evropiane: deri ku është i gatshëm të shkojë Vladimir Putin për të dalë nga ngërçi i luftës në Ukrainë?
Incidenti në Rumani vjen në një kohë kur Moska po intensifikon sulmet ndaj Kievit dhe kur po rritet frika mes aleatëve perëndimorë se Kremlini mund të përpiqet të ndryshojë ekuilibrat e konfliktit duke zgjeruar përmasat e tij. Nuk ka prova që Rusia po përgatit një ofensivë konvencionale kundër një vendi të NATO-s. Megjithatë, një sërë sinjalesh, deklaratash dhe lëvizjesh kanë bindur shumë qeveri evropiane se rreziku i një përshkallëzimi të rrezikshëm nuk mund të përjashtohet më.
Prej më shumë se katër vitesh, lufta në Ukrainë ka hyrë në një fazë që kujton konfliktet e mëdha të konsumimit të shekullit XX. Asnjëra palë nuk po arrin të sigurojë një kthesë vendimtare. Vijat e frontit lëvizin ngadalë. Fitoret territoriale maten me fshatra dhe kilometra katrorë. Pas kësaj dukjeje të ngrirë, po grumbullohen presione të mëdha.
Rusia vazhdon të godasë qytetet ukrainase me valë raketash dhe dronësh. Sulmet ndaj Kievit kanë marrë një shpeshtësi dhe intensitet të tillë, sa sugjerojnë se Kremlini nuk po synon vetëm objektiva ushtarake, por edhe një efekt psikologjik mbi popullsinë dhe mbi qeveritë perëndimore që mbështesin Ukrainën.
Paralelisht, gjuha zyrtare e Moskës është bërë më agresive ndaj vendeve të tjera evropiane. Republikat baltike janë vënë në qendër të kërcënimeve gjithnjë e më pak të fshehura. Letonia është akuzuar se strehon operatorë ukrainas të dronëve dhe, mbi bazën e këtyre akuzave, përfaqësues rusë kanë përmendur mundësinë e goditjes së atyre që i quajnë “qendra vendimmarrëse”. Riga i ka hedhur poshtë kategorikisht këto pretendime, duke i konsideruar si një pretekst për të justifikuar sulme nga Moska.
Edhe Lituania ka përjetuar momente tensioni kur disa dronë, që dyshohet se vinin nga Bjellorusia fqinje, detyruan autoritetet të aktivizonin procedurat emergjente dhe të transferonin anëtarë të qeverisë në strehimore të mbrojtura.
Në një tjetër nismë që shumë kryeqytete perëndimore e konsideruan provokuese, Ministria ruse e Mbrojtjes publikoi adresat e kompanive evropiane të akuzuara se bashkëpunojnë me industrinë ushtarake ukrainase. Këto kompani ndodhen në vende të ndryshme të kontinentit. Mesazhi i nënkuptuar ishte i qartë: vazhdimi i ndihmës për Kievin mund të ketë pasoja.
Për të kuptuar këto kërcënime duhet parë situata në fushën e betejës. Ushtria ruse po paguan një çmim shumë të lartë në humbje njerëzore. Shumë shërbime inteligjence vlerësojnë se humbjet mujore kanë arritur nivele që vështirë se mund të përballohen në afat të gjatë.
Deri tani, Putin ka arritur të shmangë një mobilizim të përgjithshëm me shërbim të detyrueshëm ushtarak për të gjithë. Ai ka preferuar stimuj ekonomikë, rekrutime rajonale, mobilizime nga burgjet dhe kontrata me pagesa të larta. Tani kjo strategji po tregon shenja konsumimi.
Një mobilizim i përgjithshëm do të kishte pasoja të thella. Në planin e brendshëm, ai do të rrezikonte të hapte plagë që regjimi kishte arritur t’i mbante nën kontroll. Kur në vitin 2022 u thirrën qindra mijëra burra, një pjesë e konsiderueshme e popullsisë reagoi duke u larguar jashtë vendit. Profesionistë, teknikë dhe të rinj të kualifikuar u larguan nga Rusia në atë që shumë vëzhgues e përshkruan si një eksod të ri të trurit.
Në planin politik, një mobilizim do të ishte i vështirë të pajtohej me narrativën zyrtare që prej katër vitesh e tre muajsh shpall një fitore të afërt. Nëse lufta po ecën vërtet mirë, pse duhet të thirren masa të reja ushtarësh?
Pikërisht ky paradoks shqetëson disa vende evropiane. Nëse Kremlini vendos të rrisë përpjekjen ushtarake, mund të ndiejë nevojën ta justifikojë këtë zgjedhje me një dramatizim të konfliktit, duke kërkuar një përshkallëzim të tij.
Format e këtij përshkallëzimi mund të jenë të ndryshme. E para është vertikale: rritja e intensitetit të luftës pa ndryshuar gjeografinë e saj. Më shumë bombardime, më shumë shkatërrim të infrastrukturës ukrainase, më shumë kërcënime bërthamore dhe më shumë presion psikologjik ndaj Perëndimit.
E dyta është horizontale: zgjerimi i konfliktit përtej kufijve aktualë, duke hapur fronte të reja tensioni. Jo domosdoshmërisht përmes një pushtimi tradicional. Mund të mjaftojnë provokime, sabotime, sulme kibernetike, inkursione me dronë apo operacione hibride të afta për të testuar kohezionin e Aleancës Atlantike.
Pikërisht kjo hipotezë e dytë shkakton shqetësimet më të mëdha. Prej kohësh, shërbimet evropiane të sigurisë po vëzhgojnë një agresivitet në rritje të Rusisë në operacionet hibride. Kabllo nënujore të dëmtuara, sulme informatike, fushata dezinformimi dhe ndërhyrje politike. Asgjë nga këto nuk është e re. E reja është perceptimi se Moska mund të jetë e gatshme të marrë rreziqe më të mëdha se në të kaluarën.
Shqetësimi është më i madh në vendet që kufizohen drejtpërdrejt me Rusinë ose Bjellorusinë. Republikat baltike konsiderohen pika më e cenueshme. Ato janë të ekspozuara gjeografikisht, kanë popullsi të vogël dhe strehojnë infrastrukturë të rëndësishme të NATO-s.
Edhe disa zona të Detit Baltik konsiderohen të ndjeshme. E njëjta gjë vlen edhe për Arktikun, një rajon ku konkurrenca strategjike është rritur ndjeshëm vitet e fundit.
Pamjen e bën më komplekse debati mbi rolin amerikan. Deklaratat e Trumpit për NATO-n dhe perspektiva e një reduktimi të angazhimit ushtarak amerikan në Evropë kanë ngritur pikëpyetje mbi fuqinë parandaluese të Perëndimit. Shumë qeveri evropiane druhen se Kremlini mund t’i interpretojë këto sinjale si një mundësi.
Veçanërisht në një kohë kur kontinenti po përballet edhe me pasojat ekonomike të luftës mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Rritja e çmimeve të energjisë, vështirësitë ekonomike dhe forcimi i forcave politike që favorizojnë rivendosjen e marrëdhënieve me Moskën mund të krijojnë një mjedis më të favorshëm për iniciativat ruse.
Pushtimi i Ukrainës mbetet pjesë e një projekti më të gjerë që synon të ripërcaktojë raportet e forcës në kontinent dhe të kufizojë autonominë e Evropës. Sipas shumë zyrtarëve evropianë, konflikti nuk ka të bëjë vetëm me kontrollin e territoreve ukrainase, por me vetë natyrën e rendit evropian të krijuar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.
Teknologjia shton një dimension tjetër në këtë krizë. Dronët e kanë transformuar rrënjësisht fushën e betejës. Ukraina ka zhvilluar kapacitete të konsiderueshme, veçanërisht në dronët me rreze të gjatë veprimi. Por edhe Rusia ka fituar një përvojë operative që shumë ushtri evropiane nuk e kanë.
Disa simulime ushtarake perëndimore kanë treguar se sa e vështirë do të ishte përballja me një kundërshtar që zotëron aftësitë e fituara gjatë katër viteve të një lufte me intensitet të lartë.
Historia tregon se Putin shpesh i ka befasuar vëzhguesit duke zgjedhur opsione që konsideroheshin tepër të rrezikshme. Nga ndërhyrja në Siri deri te pushtimi i Ukrainës, lideri rus ka treguar një prirje të fortë për bastet strategjike.
Inkursioni i dronit në Rumani, pikërisht sepse ka përfshirë territorin e Aleancës Atlantike, kujton se sa e hollë është tashmë vija që ndan luftën në Ukrainë nga pjesa tjetër e Evropës./Corriere della Sera
