Mjekët, infermierët, kirurgët ishin vazhdimisht në gatishmëri gjatë udhëtimeve të ish-Presidentit të SHBA-së Barack Obama. Njësia Mjekësore e Shtëpisë së Bardhë (WHMU) duhej të ishte gati për të vepruar në rast të një sëmundjeje ose aksidenti të papritur. Së bashku me të gjitha gjërat e nevojshme, ata gjithmonë siguroheshin që të kishin njësi gjaku me vete për transfuzione emergjente. Grupi i gjakut të ish-presidentit e kërkonte këtë, pasi AB negativ është më i rralli nga tetë grupet kryesore të gjakut në popullatën e përgjithshme, me një shkallë që arrin vetëm 1%.
Nëse në rastin e Obamës, qasja e menjëhershme në furnizim me gjak ishte thelbësore për shëndetin e tij. Por është edhe më e vështirë për më pak se 50 njerëz në planet me fenotipin e gjakut Rh-null, i njohur edhe si “gjaku i artë”.
Kryqi i Kuq Amerikan e konsideron një grup gjaku “të rrallë” kur ndodh në më pak se një në një mijë njerëz. Me rreth një në gjashtë milionë, Rh-null është më i rralli nga të gjithë dhe karakterizohet nga mungesa e plotë e të 49 antigjeneve Rh në qelizat e kuqe të gjakut. Nga njëra anë, është i vlefshëm, pasi mund t’u transfuzohet njerëzve me grupe të rralla, por nga ana tjetër, mund të jetë i rrezikshëm për personin që e bart atë, pasi ata mund të marrin vetëm gjak Rh-null.
Që nga zbulimi i tij i parë në vitin 1961 te një grua në Australi, jo më shumë se 50 njerëz në të gjithë botën janë identifikuar me këtë grup unik gjaku. Aktualisht, ata me këtë grup gjaku varen nga një rrjet i vogël dhuruesish gjaku në të gjithë botën nëse kanë nevojë për transfuzione, pasi vetëm dhjetë dhurues aktivë janë regjistruar. Midis tyre është 77-vjeçarja Suzette Fourie nga Afrika e Jugut, e cila ka dhuruar më shumë se 63 njësi gjaku. Ajo zbuloi grupin e saj të rrallë pas lindjes, kur kishte nevojë për gjak që në fund i shpëtoi jetën. Që atëherë, ajo i është përkushtuar dhurimit të gjakut në Programin e Donatorëve të Rrallë të Afrikës së Jugut. Autoritetet lokale kanë ngritur një strukturë ngrirjeje të njohur si “Arkivi i Donatorëve të Rrallë” që nga mesi i viteve 2000, i cili lejon që çdo njësi të ruhet deri në dhjetë vjet dhe është i disponueshëm në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar. Autoritetet kryejnë studime kur identifikojnë një dhurues ose pacient me një grup të rrallë gjaku, pasi ekziston një shans një në katër që vëllezërit e motrat e një personi me një grup të rrallë gjaku të kenë të njëjtin gjen.
Çfarë do të thotë të jesh Rh-null
Një test i thjeshtë laboratorik është i nevojshëm për të përcaktuar se çfarë grupi gjaku ka dikush. Për ta përcaktuar atë, antigjenet zbulohen në sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut. Pra, nëse zbulohet antigjeni A, grupi i gjakut është A, nëse B, grupi i gjakut është B, e kështu me radhë. Përveç kësaj, ekzaminohet faktori Rh i gjakut, konkretisht, një antigjen i quajtur RhD. Nëse dikush ka RhD, grupi i gjakut është pozitiv, përndryshe është negativ. Këtu hyn në lojë “gjaku i artë”. RhD nuk është i vetmi antigjen në sistemin Rh, pasi ka më shumë se 50 antigjene të ndryshme Rh. Megjithatë, njerëzit me Rh-null nuk kanë asnjë nga antigjenet Rh.
Ngrirja dhe laboratori
“Gjaku i artë” mund t’u transfuzohet njerëzve me antitrupa Rh të rrallë ose të shumëfishtë, por është shumë e vështirë të gjesh një dhurues për ta. Në rast se një pacient merr gjak me antigjene të ndryshme, ata do të krijojnë antitrupa për ta “sulmuar” atë. Nëse ky gjak transfuzohet përsëri, jeta e pacientit mund të jetë në rrezik. Për këtë arsye, ata që jetojnë me Rh-null kanë mundësinë të ngrijnë gjakun e tyre dhe ta përdorin atë në rast të operacioneve të planifikuara, ndërsa ekspertët rekomandojnë kontrolle të rregullta dhe marrjen parandaluese të hekurit ose acidit folik.
Megjithatë, menaxhimi i gjakut është i ndërlikuar, pasi kërkohen kushte të përshtatshme ruajtjeje dhe sigurimi që njësia t’i dorëzohet pacientit që ka nevojë për të në kohën e duhur. Përveç kësaj, mundësia e numërimit të ulët të qelizave të kuqe të gjakut i ndërlikon gjërat edhe më shumë. Këta faktorë dekurajojnë ruajtjen, ndërsa shumica e tyre shmangin një stil jetese që mund të jetë i rrezikshëm.
Shkencëtarët po përpiqen ta riprodhojnë këtë lloj në laborator. Midis tyre është Profesori i Biologjisë Qelizore në Universitetin e Bristolit, Ash Toy, i cili, duke folur për BBC, shpjegoi se ai dhe ekipi i tij riprodhuan llojin Rh-null. Megjithatë, siç thekson botimi, përdorimi i teknikave të redaktimit të gjeneve është i diskutueshëm dhe i nënshtrohet rregulloreve të rrepta, gjë që e bën të vështirë bërjen e këtij lloji klinikisht të disponueshëm, i cili do të duhet t’i nënshtrohet shumë provave dhe kontrolleve klinike përpara se të miratohet.
Ndërkohë, profesori ka themeluar një kompani që mbledh mostra gjaku nga njerëz me grupe të rralla, me shpresën e përdorimit të tyre për të krijuar linja qelizore që mund të rriten në laborator për të prodhuar qeliza të kuqe të gjakut për një kohë të pacaktuar. Ky gjak më pas mund të ngrihet dhe të ruhet në rast emergjence
