Donald Trump e kishte bërë të qartë që në periudhën parazgjedhore se do të kërkonte t’i jepte fund luftës në Ukrainë për të ndalur humbjen e pakuptimtë të jetëve njerëzore.
Në fakt, dukej se ai do ta bënte këtë edhe nëse kjo do të thoshte të përmbyste plotësisht strategjinë që i gjithë Perëndimi kishte ndjekur që nga fillimi i pushtimit rus. Dhe kështu ndodhi.
Me bisedën telefonike të djeshme me presidentin rus Vladimir Putin, Trump vërtetoi tre gjëra, shkruan ilirianews.al.
Së pari, se ai vetë do të përpiqet të zbatojë me çdo kusht angazhimin e tij, së dyti, se dëshiron të negociojë drejtpërdrejt me Putinin, duke e vënë në vend të dytë Volodymyr Zelensky (në fund të fundit, ai e informoi për përmbajtjen e diskutimit me Putinin më vonë) dhe së treti, se organizata si NATO dhe Bashkimi Evropian janë të një rëndësie dytësore për të.
Në këtë kontekst, në analizën e tij, rrjeti amerikan CNN thekson se tashmë është e qartë se marrëdhëniet mes SHBA-së dhe BE-së kanë hyrë në një fazë krejtësisht të re, duke theksuar konkretisht se “shekulli amerikan i Evropës ka përfunduar përfundimisht”.
Riformësimi i marrëdhënieve me NATO-n
Ndërhyrjet e Amerikës fituan dy luftëra botërore që filluan në Evropë dhe më pas garantuan lirinë e kontinentit nga kërcënimi sovjetik. Por Trump tha në gjurmët e fushatës se ai mund të mos mbrojë anëtarët e aleancës që nuk kanë investuar mjaftueshëm në mbrojtje.
Gjatë mandatit të tij të parë, Trump kishte kritikuar ashpër aleatët evropianë për kontributin e tyre të ulët në shpenzimet e mbrojtjes të NATO-s. Tani, ai është kthyer me një qëndrim më kërkues. Emërimi i Pete Hegseth si Sekretar i Mbrojtjes shënon këtë ndryshim.
Hegseth, një ish-komentator televiziv dhe mbështetës i Trump, ka thënë se Amerika do t’i japë përparësi konfliktit me Kinën dhe sigurimit të kufijve të saj, në vend që të fokusohet në Evropë. Në këtë kontekst, Hegseth njoftoi se anëtarët e NATO-s duhet të rrisin shpenzimet e mbrojtjes në 5% të PBB-së së tyre. Ky propozim, i cili tejkalon objektivin tashmë të vështirë prej 2%, pritet të ngjall reagime në Europë.
Megjithëse angazhimi i SHBA-së ndaj NATO-s mbetet, kjo strategji pasqyron dëshirën e administratës Trump për të reduktuar barrën e saj financiare në mbrojtjen e Evropës. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte i tha Parlamentit Evropian muajin e kaluar se evropianët duhet të gjejnë më shumë para për ushtritë e tyre.
“Nëse nuk e bëni, merrni mësime të gjuhës ruse ose shkoni në Zelandën e Re,” tha ai.
Trump po i rikthehet kështu arsyetimit të përdorur nga shumë presidentë, të cilët kanë qenë të kujdesshëm ndaj përfshirjes së huaj që nga fillimi i Republikës, duke thënë të mërkurën: “Ne kemi një gjë të vogël që quhet oqean mes nesh”.
Lufta në Ukrainë: Një qasje e ndryshme
Qëndrimi i Trump ndaj luftës në Ukrainë është edhe më tregues i ndryshimit në politikën e jashtme. Ai është zotuar të fillojë negociatat për t’i dhënë fund luftës menjëherë pas komunikimit të tij me presidentin rus Vladimir Putin. Megjithatë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky nuk do të marrë pjesë në fazën fillestare të negociatave, gjë që ngre shqetësime të forta për pavarësinë e Ukrainës, shkruan ilirianews.al.
I pyetur nga një gazetar nëse Ukraina do të ishte një partner i barabartë në bisedimet e paqes, Trump u përgjigj: “Është një pyetje interesante” dhe dukej se e mendoi me kujdes, përpara se të përgjigjej: “Unë thashë se nuk ishte një luftë e mirë për t’u futur”, ndoshta duke ripërsëritur argumentin e Putinit se konflikti ishte faji i Ukrainës.
Hegseth ishte po aq i hapur. Ai parashtroi pikat fillestare të SHBA-së për negociatat: se Ukraina nuk mund të kthehej në kufijtë e saj të para vitit 2014, përpara pushtimit të Krimesë, se nuk mund të bashkohej me NATO-n dhe se trupat amerikane nuk do të luanin asnjë rol në asnjë forcë sigurie që do të garantonte ndonjë paqe eventuale. Çdo forcë paqeruajtëse do të duhej të përbëhet nga trupa evropiane dhe jo-evropiane dhe nuk do të mbulohej nga klauzola e mbrojtjes reciproke e NATO-s – që do të thotë se SHBA-të nuk do të angazhoheshin në rast të një konflikti me forcat e Moskës.
Ish-presidenti Joe Biden ishte gjithashtu i kujdesshëm që Ukraina të merrte një rrugë drejt anëtarësimit në NATO, nga frika e një konflikti me Rusinë e armatosur bërthamore që mund të përshkallëzohej në Luftën e Tretë Botërore. Dhe këmbëngulja e Trump që paqeruajtësit evropianë nuk do të veshin uniforma të NATO-s do të shihet nga shumë vëzhgues si një veprim po aq i kujdesshëm për të shmangur tërheqjen e SHBA-së në një konflikt me Rusinë.
Por e mërkura ishte gjithashtu dita më e mirë e Putinit që nga pushtimi, pasi ajo fshiu shumë nga ambiciet e Ukrainës. Hegseth argumentoi se ai thjesht po fliste realisht. Siç vëren CNN, askush në SHBA apo Evropë nuk beson se ora mund të kthehet në vitin 2014. Dhe e vërteta është se Ukraina nuk ka qenë në gjendje të rifitojë territorin e saj në fushën e betejës, pavarësisht miliarda dollarëve në ndihmë perëndimore.
Evropa pas nazistëve dhe vakumit të pushtetit
Gjenerata e Madhe që luftoi Luftën e Dytë Botërore dhe prodhoi presidentë që kuptonin rreziqet e një vakumi pushteti në Evropë tani është zhdukur. Çdo amerikan që ka një kujtesë të Luftës së Ftohtë kundër Bashkimit Sovjetik është të paktën në mesin e të 50-tave dhe konkurrenti më i fuqishëm i Shteteve të Bashkuara është në Azi, jo në Evropë. Pra, është e drejtë që Trump të pyesë veten pse kontinenti nuk ka marrë ende vetëmbrojten e tij 80 vjet pas humbjes së nazistëve.
Sekretari i Shtetit Marco Rubio sugjeroi në një intervistë të fundit në “The Megyn Kelly Show” në Sirius XM se SHBA nuk duhet të jetë “fundi i parë” i sigurisë evropiane, por mbështetja. Dhe ai qortoi fuqitë e mëdha evropiane: “Kur i pyet këta djem pse nuk mund të shpenzosh më shumë për sigurinë kombëtare, argumenti i tyre është se kjo do të kërkonte që ne të shkurtojmë programet e mirëqenies, përfitimet e papunësisë, të jemi në gjendje të dalim në pension në moshën 59 vjeç dhe të gjitha këto gjëra të tjera,” tha Rubio. “Kjo është një zgjedhje që ata kanë bërë. “Por a e subvencionojmë këtë? pyeti ai.
Trajtimi i Trump ndaj aleatëve si Kanadaja dhe Meksika, si dhe thirrjet e tij që Danimarka të dorëzojë Grenlandën, tregojnë përbuzjen e tij prej kohësh për politikën e jashtme shumëpalëshe të SHBA-së. Ai gjithmonë lavdëron Putinin dhe presidentin kinez Xi Jinping për inteligjencën dhe forcën e tyre. Është e qartë se ai i konsideron ata të vetmit bashkëbisedues të denjë për liderin mizor të një fuqie tjetër të madhe, SHBA, shkruan ilirianews.al.
“Axhenda e Trump nuk ka të bëjë me sigurinë evropiane: është se ai beson se SHBA nuk duhet të paguajë për sigurinë evropiane,” tha Nicholas Dungan, themelues dhe CEO i CogitoPraxis, një firmë këshilluese strategjike në Hagë.
“Kjo nuk është një epokë e re e marrëdhënieve transatlantike, por një epokë e re e marrëdhënieve globale të fuqive të mëdha që zëvendësojnë strukturat e qëllimshme institucionale të rendit ndërkombëtar liberal.”
Reagimi i Evropës
Këto deklarata kanë shkaktuar reagime të forta në kryeqytetet evropiane. Vende si Franca, Gjermania dhe Polonia kanë deklaruar se çdo vendim për Ukrainën duhet të marrë parasysh këndvështrimin e Evropës. Për më tepër, ish-udhëheqësit si Carl Bildt, ish-kryeministër i Suedisë, e krahasuan qëndrimin e Trump me politikën e zbutjes ndaj Hitlerit para Luftës së Dytë Botërore.
Mundësia e krijimit të një zone të “Bllokut të Ri Lindor” nën ndikimin rus është përmendur gjithashtu si një rezultat i mundshëm i politikës së Trump. Kjo perspektivë të kujton situatën në Evropën e pasluftës, me ndarjen në Gjermaninë Lindore dhe Perëndimore. Edhe pse kjo qasje duket se redukton tensionin me Rusinë, ajo ngre pyetje në lidhje me sigurinë dhe pavarësinë e vendeve të Evropës Lindore./ilirianews.al
