Gjykata e Lartë ka nisur procedurën për rishikimin e praktikës gjyqësore për aplikimin e masës së sigurisë arrest me burg dhe kohëzgjatjen e tij. Prej orës 09:30, Kolegjet e Bashkuara janë mbledhur me iniciativë të kryetarit Sokol Sadushi për ndryshimin e praktikës së njësuar të deritanishme për masat e sigurisë, i zbatuar që prej një dekade e gjysmë në Shqipëri, që prej vendimit unifikues nr. 7 të datës 14 tetor 2011. Pikërisht rregullat procedurale të vendosura në këtë vendim synohet të ndryshohen pas kësaj nisme.
Qëllimi është të sigurohet një praktikë gjyqësore më e njëtrajtshme dhe në përputhje me standardet kushtetuese, ligjore dhe ato të Konventës Evropiane për kufizimin e lirisë personale. Fillimisht ishte relatori Ilir Panda që lexoi vendimin unifikues të vitit 2011.
Sipas vendimit të ndërmjetëm të kryetarit të Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi vendimet e gjykatave për masat e sigurisë duhet të jenë të arsyetuara, individuale dhe të plota, për të argumentuar se pse duhet ‘arrest me burg’ në vend të një mase alternative duhet të jetë gjykata ajo që të japë prova se pse duhet vazhduar një arrest me burg dhe jo e kundërta; si edhe rrezikshmëria e një personi të akuzuar që sjell automatikisht “arrestin me burg” nuk mund të caktohet vetëm nga vepra penale.
Këto standarde, sipas Gjykatës së Lartë, mbështeten drejtpërdrejt në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, duke sjellë edhe tre vendime për rastet “Hysa”, “Gëllçi” apo “Muçaj” kundër Shqipërisë.
Në çështjen “Gëllçi kundër Shqipërisë”, Gjykata kritikon arsyetimet e përgjithshme për rrezikun e manipulimit të provave/kërcënimit të dëshmitarëve dhe thekson se “Nuk mund të pranohet parashtrimi në mungesë të provave faktike konkrete mbështetëse ose të ndonjë indicieje për tentativën aktuale për t’u përfshirë në manipulimin e provave.”
Në çështjen Hysa, Gjykata thekson se “argumentet e gjykatave vendase në favor të dhe kundër lirimit nuk duhet të jenë të përgjithshme dhe abstrakte, por të përmbajnë referenca për fakte specifike dhe rrethana personale që justifikojnë paraburgimin e kërkuesit”.
Një tjetër element thelbësor që synohet të ndryshojë lidhet me kohëzgjatjen e arrestit me burg. Sipas qasjes së re, nuk mjafton vendimi fillestar për caktimin e masës, por për çdo zgjatje të saj gjykata duhet të japë argumente të reja përse vazhdon të jetë e nevojshme mbajtja në burg. Në këtë kuadër, Gjykata e lartë thotë se barra e provës nuk mund të mbetet mbi të akuzuarin për të provuar pse duhet liruar, por mbi prokurorinë apo gjykatën.
Në të njëjtën linjë u shpreh edhe prokurori Arqile Koça, i cili theksoi se barra për caktimin e masës “arrest në burg” i takon prokurorit dhe nuk mund të mbështetet vetëm mbi sjelljen e të pandehurit.
“Barra për caktimin e masës arrest në burg i takon prokurorit. Nuk mund të varet vetëm mbi provat për sjelljen e të pandehurit. Vlerësohen nga gjykata në harmoni me provat e tjera”, tha ai por paralajmëroi se një qasje tepër kategorike në këtë drejtim mund të krijojë probleme.
“Duhet të kemi parasysh, vendimi gjyqësor është ndaj një personi dhe është produkt i mbledhjes së provës dhe fakteve, jo vetëm juridik i prokurorit e gjykatës, por edhe social etj. Kam frikë se nëse do jetë kategorike do jetë shumë problematike”, u shpreh Koça.
Kjo lëvizje e Gjykatës së Lartë vjen pasi shqetësimit të ngritur vazhdimisht për situatën e paraburgimeve në Shqipëri, ku nga qeveria ka nisur procesi që të çojë në ndryshime ligjore, në një kohë kur adresimi i këtij problemi madhor është kërkuar edhe nga institucionet ndërkombëtare.
Në fund të vitit 2025, ishin 4503 prapa hekurave në Shqipëri, nga të cilët 2569 (ose 57%) ishin të paraburgosur. Pra me masë sigurie, pa një vendim të formës së prerë. Këto shifra e renditin Shqipërinë në krye të vendeve evropian për numrin e të paraburgosurve, duke ngritur alarmin në vend.
