Programi “60 Minutes” i Australisë sjell një reportazh nga Shqipëria komuniste. Ajo që bie menjëherë në sy është përshkrimi i një Shqipërie primitive, të varfër deri në atë pikë sa njerëzit, sipas reportazhit, vdisnin nga uria.
Ky përshkrim ka sjellë reagime nga shumë shqiptarë në komente, të cilët i kërkojnë medias australiane të mos e ekzagjerojë realitetin: Ishim të izoluar, ishim të varfër, na mungonin shumë gjëra, por nuk vdisnim urie dhe Shqipëria nuk ishte një vend primitiv.
Një tjetër komentues shkon më tej. Ai kujton se, pavarësisht izolimit dhe gjithë të këqijave të komunizmit, Shqipëria e asaj kohe prodhonte. Kishte bujqësi, industri dhe prodhim vendas. Dhe duke e krahasuar atë jetë me pasigurinë, stresin dhe një lloj depresioni social që shumë njerëz përjetojnë sot, arrin deri aty sa të thotë: “Njerëzit ishin më të lumtur atëherë.”
Natyrisht, këtu duhen ndarë gjërat.
Shqipëria komuniste ishte një diktaturë e izoluar dhe represive. Kishte burgje politike, internime, mungesë lirie, varfëri dhe mungesa të mëdha, veçanërisht në vitet e fundit të regjimit. Por të thuash këtë nuk do të thotë se duhet ta përshkruajmë Shqipërinë si një shoqëri primitive ku njerëzit vdisnin urie.
Shqipëria kishte shkolla, universitete, spitale, industri, bujqësi, miniera, hidrocentrale dhe prodhim vendas. Sigurisht, fakti që prodhonte nuk provon se sistemi ekonomik funksiononte mirë. Në një vend pothuajse të izoluar, prodhimi vendas ishte edhe domosdoshmëri. Ekonomia e fundviteve ’80 ishte e rraskapitur dhe mungesat ishin reale.
Por ndoshta pjesa më interesante e këtij debati është pikërisht nostalgia.
Kur dikush thotë “ishim më të lumtur atëherë”, a ka nostalgji për komunizmin apo për diçka tjetër? Për rininë, për komunitetin, për sigurinë e punës, për marrëdhëniet mes njerëzve, për një jetë me më pak krahasim dhe më pak ankth?
Nuk kemi pse të zgjedhim mes dy karikaturave: as “komunizmi ishte mirë”, as “Shqipëria ishte një vend primitiv ku njerëzit vdisnin urie”. E para harron represionin dhe varfërinë. E dyta shtrembëron jetën reale të miliona shqiptarëve që, brenda një sistemi të keq, punuan, studiuan, krijuan familje dhe ndërtuan jetën e tyre.
A duhet ta bëjmë Shqipërinë e djeshme më të zezë nga ç’ishte, që të pranojmë se komunizmi ishte i keq? Dhe pse, pas më shumë se 35 vjetësh liri, ka ende shqiptarë që kujtojnë me nostalgji një kohë kur kishin shumë më pak?
