Shumë prej nesh e lënë mënjanë masën kur vjen puna te dreka e Krishtlindjes. Por çfarë u bëjnë këto vakte të stërmëdha festive trupit dhe trurit tonë?
Ka shumë mënyra se si ushqimi e mbështet trurin në funksionet e tij të rëndësishme, përfshirë kujtesën dhe përqendrimin. Një dietë e balancuar mund të jetë gjithashtu një mbështetje e fuqishme për shëndetin mendor.
Por çfarë efektesh të menjëhershme ka në tru ngrënia e një vakti shumë të madh – si një darkë Krishtlindjeje “me gjithçka”?
Çfarë ndodh kur hamë më tepër seç duhet?
Kur hamë, sinjale të ndryshme në trup punojnë së bashku për t’i treguar trurit se jemi ngopur – përfshirë hormonet e çliruara nga zorra dhe metabolitët (molekula që shpërbëjnë ushqimin për energji).
Këto hormone sinjalizojnë gjithashtu pankreasin të çlirojë insulinë për të kontrolluar sheqerin në gjak. I gjithë ky proces quhet “kaskada e ngopjes”.
“Këto sinjale vijnë nga pjesë të ndryshme të zorrës dhe veprojnë në korniza kohore paksa të ndryshme,” thotë Tony Goldstone, profesor klinik i asociuar në Imperial College London dhe endokrinolog konsulent.
Kjo kaskadë hormonale, e çliruar nga zorra dhe pankreasi dhe që dërgon sinjale në tru, mund të lidhet edhe me ndjesinë e përgjumjes që kemi pas një vakti të madh (e quajtur “somnolencë pas ngrënies”). Por mekanizmat e saktë ende nuk kuptohen mirë, thotë Aaron Hengist, studiues postdoktoral në Institutin Kombëtar të Shëndetit në Uashington, SHBA.
Është besuar gjerësisht se kjo ndjesi – e quajtur shpesh “koma ushqimore” – vjen kryesisht sepse gjaku largohet nga truri dhe shkon drejt stomakut. Por studimet tregojnë se qarkullimi i gjakut në tru nuk ulet realisht pas një vakti të madh.
Megjithatë, nevojiten më shumë kërkime për të kuptuar përgjumjen pas ngrënies, thotë Hengist.
“Përgjigjja hormonale e zorrës është si një koktej; nuk e dimë saktësisht se cilat hormone shkaktojnë përgjumje dhe në cilat qendra të trurit,” thotë ai.
A është e dëmshme të teprojmë me ushqimin?
Të ngrënit shumë herë pas here ka çuditërisht pak ndikim në metabolizmin tonë, thotë Hengist.
Në vitin 2020, ai publikoi rezultatet e një studimi që shqyrtonte çfarë ndodh kur njerëzit hanë përtej ndjesisë së ngopjes së rehatshme dhe kur hanë deri në kufijtë e durimit.
Katërmbëdhjetë burra të shëndetshëm (shumë guximtarë) pranuan të hanin sasi të mëdha pice në një vakt të vetëm. Në një vizitë studimore u kërkua të hanin derisa të ndiheshin rehatshëm të ngopur, ndërsa në një tjetër – sa më shumë që të mundnin. Në eksperimentin “ha sa të duash”, ata konsumuan dyfishin e sasisë së pices.
Hormonet, oreksi, humori dhe reagimet metabolike të tyre u matën për katër orë pas vakteve. Studiuesit zbuluan se nivelet e sheqerit në gjak nuk ishin më të larta sesa pas një vakti normal, dhe as niveli i yndyrës në gjak.
“U surprizuam që, pavarësisht marrjes dyfish të energjisë, trupi e rregulloi jashtëzakonisht mirë sheqerin në gjak,” thotë Hengist. “Pamë se trupi po punonte fort për ta bërë këtë, duke çliruar më shumë insulinë dhe hormone të zorrës që ndihmojnë lirimin e insulinës dhe sinjalizojnë ngopjen.”
Ky studim tregon, sipas tij, se një teprim i vetëm nuk është aq i dëmshëm sa mund të mendohet.
Megjithatë, duke qenë se studimi u krye vetëm te burra të rinj dhe të shëndetshëm, rezultatet nuk mund të përgjithësohen për popullatën e gjerë pa studiuar më parë gratë dhe personat mbipeshë ose obezë, thekson Hengist.
A ka rëndësi mënyra se si teprojmë me ushqimin?
Ndërsa një seancë e vetme me shumë pica mund të mos jetë menjëherë e dëmshme, disa studime tregojnë se disa orë ose një ditë e tërë feste ushqimore mund të fillojë të çrregullojë metabolizmin dhe të rëndojë trupin, gjë që mund të ndikojë edhe te truri.
Në vitin 2021, një studim që analizonte teprimin me ushqimin për një periudhë më të gjatë gjeti rezultate shumë të ndryshme nga studimi i pices së Hengist-it. Studimi quhet “The Tailgate Study”, sipas traditës amerikane të festave para ndeshjeve sportive, që përfshijnë ngrënie të bollshme dhe alkool.
Studiuesit u përpoqën ta rikrijonin këtë traditë duke u dhënë 18 burra mbipeshë, por të shëndetshëm, pije alkoolike dhe ushqime me shumë yndyrë dhe sheqer – përfshirë hamburgerë, patate të skuqura dhe ëmbëlsira – për t’i konsumuar gjatë një pasditeje. Mesatarisht, ata konsumuan 5,087 kalori brenda pesë orësh. Analizat e gjakut dhe skanimi i mëlçisë treguan se shumica e burrave kishin rritje të yndyrës në mëlçi pas festës.
Studimet tregojnë se sëmundja e mëlçisë yndyrore jo-alkoolike – që mund të shkaktohet nga një dietë e pasur me yndyrë dhe sheqer në afat të gjatë – mund të çojë në furnizim më të ulët me oksigjen të trurit dhe inflamacion të indeve të trurit, duke rritur me kalimin e kohës rrezikun për sëmundje të trurit.
“Studimi ‘tailgate’ tregon se burrat kishin çrregullime metabolike. Kur ushqimi dhe alkooli konsumohen pasivisht për disa orë rresht, kjo është një barrë shumë e madhe për trupin,” thotë Hengist.
