Virginia Pietromarchi, Al Jazeera
Sulmet e përbashkëta nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli e kanë ulur ndjeshëm kapacitetin e Iranit për të qëlluar raketa dhe dronë, thonë ekspertët, por Irani mban mjaftueshëm kapacitete për të shkaktuar dëme të konsiderueshme.
“Kapaciteti i raketave balistike të Iranit është shkatërruar funksionalisht. Marina e tyre vlerësohet si joefektive në luftime. Dominim i plotë dhe total ajror mbi Iranin”, tha Shtëpia e Bardhë të shtunën. “Operacioni Epic Fury po jep rezultate masive”, tha ajo duke iu referuar luftës së nisur nga Izraeli dhe SHBA-të më 28 shkurt.
Të dielën, Presidenti Donald Trump tha se forcat amerikane kishin shkatërruar kapacitetin e prodhimit të dronëve të Iranit.
Megjithatë, të hënën pasdite, Katari njoftoi se kishte kapur raketën e fundit në një seri raketash të lëshuara nga Irani drejt vendit. Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahreini gjithashtu lëshuan alarme. Një raketë ra mbi një makinë në Abu Dhabi, duke vrarë një person.
Pra, a janë zvogëluar ndjeshëm aftësitë raketore të Iranit? Dhe si po qëllon ende predha drejt fqinjëve të tij dhe Izraelit?
A po lëshon më pak raketa Irani tani?
Në të vërtetë, numri i raketave dhe dronëve hakmarrës që Irani ka qëlluar drejt vendeve të Gjirit, Izraelit dhe kombeve të tjera në rajon ka parë një rënie të ndjeshme që nga fillimi i luftës.
Në 24 orët e para të konfliktit, Irani kishte qëlluar 167 raketa (balistike dhe lundruese) dhe 541 dronë drejt Emirateve të Bashkuara Arabe, për shembull. Në të kundërt, në ditën e 15-të të konfliktit, ai kishte qëlluar katër raketa dhe gjashtë dronë, sipas një vlerësimi të përpiluar nga Al Jazeera bazuar në deklaratat e Ministrisë së Mbrojtjes të emiratit.
Breshëria kundër Izraelit ka rënë gjithashtu, nga gati 100 predha gjatë dy ditëve të para në një numër njëshifror në ditët e fundit, sipas Institutit për Studime të Sigurisë Kombëtare të Izraelit.
Javën e kaluar, Pentagoni tha se lëshimet e raketave kishin rënë me 90 përqind që nga dita e parë e luftimeve dhe sulmet me dronë kishin rënë me 86 përqind.
Sa i madh është arsenali raketor i Iranit – dhe sa është goditur?
Irani ka inventarin më të madh të raketave balistike në rajon, vlerësoi Zyra e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare të SHBA-së në vitin 2022. Ndërsa nuk ka të dhëna zyrtare se sa raketa ka, raportet e inteligjencës izraelite sugjerojnë se numëronte rreth 3,000 raketa, një shifër që ra në 2,500 pas luftës 12-ditore qershorin e kaluar.
Çelësi i strategjisë SHBA-Izrael ka qenë gjuetia e raketave të Iranit. Çdo lëshim rakete gjeneron një shenjë, siç është një shpërthim i madh, që mund të kapet nga një satelit dhe sisteme radari.
Sipas një zyrtari të lartë ushtarak izraelit të cituar nga Instituti për Studimin e Luftës, Izraeli ka nxjerrë jashtë shërbimit deri në 290 lëshues, nga rreth 410 deri në 440 lëshues që vlerësohet se janë.
Por Irani është një vend i gjerë dhe pa trupa në tokë, do të jetë e vështirë të eliminohet plotësisht aftësia e Iranit për të qëlluar pavarësisht se SHBA-të dhe Izraeli kanë kontroll pothuajse të plotë të hapësirës ajrore të vendit, tha David Des Roches, një profesor i asociuar në Universitetin e Mbrojtjes Kombëtare në Uashington, DC.
“Nuk është e qartë të identifikohen lëshuesit,” tha Des Roches për Al Jazeera. “Ajo që shohim janë raketa që u vendosën në vende të fshehura ose vende që nuk lidheshin me ushtrinë para luftës, kur kishte më pak vëzhgim”.
Sipas Des Roches, ngadalësimi i lëshimeve është për shkak se forcat iraniane kanë humbur aftësinë për të lëshuar breshëri. Si rezultat, Irani ka qëlluar një ose dy raketa në të njëjtën kohë drejt infrastrukturës civile dhe tregtare, veçanërisht në vendet e Gjirit, në vend që të synojë breshëri ndaj objektivave ushtarake. Irani këmbëngul se po synon vetëm interesat e SHBA-së në rajon.
“Nga ana ushtarake, [veprimi i Iranit] nuk është i rëndësishëm – kjo është ajo që quhet zjarr ngacmues për të shterruar sistemet e alarmit në vendet fqinje dhe për të trembur njerëzit”, tha Des Roches.
Cila është strategjia e Iranit?
Sipas Hamidreza Azizi, një ekspert për Iranin dhe bashkëpunëtor vizitor në Institutin Gjerman për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë (SWB), llogaritja qendrore e Teheranit është se Gjiri dhe Izraeli mund të mbarojnë aftësitë e tyre mbrojtëse përpara se Irani të mbarojë raketat.
“Mund të ketë interes për ta bërë këtë një luftë rraskapitëse”, tha ai, duke treguar numrin më të ulët, por konstant, të armëve të lëshuara nga Irani çdo ditë.
Edhe pse SHBA-të dhe Izraeli kanë pasur sukses në shkatërrimin e disa prej lançuesve dhe bazave kryesore të raketave, iranianët e kanë decentralizuar komandën e raketave, duke u mbështetur më shumë te lançuesit e lëvizshëm, të cilët janë më të vështirë për t’u zbuluar dhe synuar, tha Azizi. “Kjo është një garë për kohën.”
Dhe në atë garë, Irani beson se ka një shans, thonë ekspertët.
“Nuk ka rëndësi se sa lëshon, për sa kohë që mban një kërcënim të besueshëm”, tha për Al Jazeera Muhanad Seloom, një profesor asistent në studimet kritike të sigurisë në Institutin e Dohas për Studime Pasuniversitare. “Duhet një dron i suksesshëm për të shkatërruar një ndjenjë sigurie.”
Irani ka përvojë të gjatë në prodhimin e dronëve të lirë, por efektivë. Shahed 136 mund të prodhohet shpejt dhe në numër të madh në fabrika relativisht të thjeshta, dhe disa prej tyre mund të qëllohen menjëherë, duke i mbingarkuar mbrojtjet. Gjithashtu nuk ka nevojë për lançues kompleksë që mund të synohen në sulme ajrore. Me një shpejtësi prej vetëm 185 km/orë (115 mph), dronët Shaheds mund të rrëzohen nga helikopterët. Megjithatë, shumë prej tyre kanë arritur të kalojnë nëpër sistemet e mbrojtjes ajrore të SHBA-së dhe të Gjirit.
Vetëm të hënën, një zjarr shpërtheu pranë Aeroportit Ndërkombëtar të Dubait të Emirateve të Bashkuara Arabe në një incident të lidhur me dron që ndërpreu përkohësisht fluturimet; një sulm tjetër me dron shkaktoi një zjarr në zonën industriale Fujairah, gjithashtu në Emiratet e Bashkuara Arabe; sirenat ajrore u dëgjuan në Izraelin qendror për shkak të një rakete të lëshuar nga Irani; dhe në Ngushticën e Hormuzit – një rrugë ujore kyçe përmes së cilës transportohen 20 përqind e furnizimeve globale me energji – qindra anije mbeten të paralizuara nga frika se mos goditen pavarësisht pak sulmeve ndaj anijeve. Që nga fillimi i luftës, një gjurmues detar ka raportuar 20 incidente të lidhura me anijet.
Kjo, thonë ekspertët, është pjesë e doktrinës mbrojtëse të Iranit për luftë asimetrike kundër fuqive ushtarakisht superiore, siç janë SHBA-të dhe Izraeli. Pala më e dobët, Irani në këtë rast, i drejtohet metodave jokonvencionale të luftës, duke e lodhur armikun duke synuar infrastrukturën kyçe për të shkaktuar dhimbje ekonomike.
Teherani tashmë i ka shtyrë çmimet e naftës në mbi 100 dollarë për fuçi dhe i ka futur tregjet globale në panik. Eksportuesi i dytë më i madh i gazit natyror, Katari, vazhdon ta mbajë të mbyllur prodhimin e tij; kompania shtetërore e naftës e Bahreinit ka deklaruar forcë madhore në dërgesat e saj, dhe prodhimi i naftës nga fushat kryesore jugore të naftës në Irak ka rënë me 70 përqind.
Nëse Irani mund të vazhdojë të rrisë çmimet globale të naftës, “do t’i shkaktojë SHBA-së dëme të barabarta ose më të mëdha sesa bombat amerikane në Iran”, tha Vali Nasr, profesor i çështjeve ndërkombëtare dhe studimeve të Lindjes së Mesme në Universitetin Johns Hopkins. /IliriaNews
