Një hetim i fundit i kryer nga Laboratori i Kërkimeve Humanitare në Shkollën e Shëndetit Publik të Yale ka zbuluar se fëmijët ukrainas, të deportuar me forcë nga trupat ruse, janë dërguar në të paktën 210 objekte brenda Rusisë dhe territoreve të përkohshme të okupuara të Ukrainës që nga shkurt 2022. Numri real i fëmijëve të rrembyer është ndoshta edhe më i lartë, sipas ekipit të hetimit.
Raporti thekson se Rusia po operon një sistem të madh si kurrë më parë për riedukimin, trajnim ushtarak dhe mbajtjen në konvikte të fëmijëve ukrainas, të cilët mbahet se mund të arrijnë deri në dekada. Andriy Yermak, kreu i Zyrës së Presidentit të Ukrainës, theksoi se fëmijët janë viktimat më të prekur nga konfliktet e armatosura dhe kanë vuajtur nga trauma, shpërngulje, deportim sistematik, adoptim të paligjshëm dhe asimilim të detyrueshëm.
Në hetimin e HRL ka dalë në pah një rrjet i gjerë “ri-educimi” dhe militarizimi, me objekte që përfshijnë kampe verore, sanatoriume dhe baza ushtarake. Disa fëmijë janë dërguar për periudha të shkurtër, ndërsa të tjerë kanë mbetur për kohë të pacaktuar. Fëmijët e prekur përfshinë ata që janë marrë nga institucione shtetërore dhe nga zona të luftës që nga fillimi i invasioneve.
Nga verifikimet rezulton se Ukraina ka konfirmuar deportimin e mbi 19,500 fëmijëve që nga fillimi i invazionit të plotë rus, por numri real mund të jetë deri në 35,000. Rusia pretendon të ketë “pranuar” 700,000 fëmijë ukrainas, një pretendim që ka shkaktuar shqetësim të madh. Nga 1,605 fëmijë, Ukraina ka arritur t’i kthejë në vendin e tyre përmes ndërmjetësimeve.
Në mars 2023, Gjykata Ndërkombëtare e Krimeve në Hagë lëshoi një urdhër arresti për presidentin rus Vladimir Putin dhe përfaqësuesen e të drejtave të fëmijëve në Rusi, Maria Lvova-Belova, për përfshirjen e tyre në deportimin e paligjshëm të fëmijëve nga Ukraina. Ukraina ka bërë thirrje që kthimi i fëmijëve të jetë një prioritet në çdo proces paqeje.
