Në vitin 1966, profesori Joseph Weizenbaum nga Instituti i Teknologjisë në Massachusetts (MIT) krijoi Eliza, chatbot-in e parë. Fillimisht, qëllimi i Eliza-s ishte testimi i aftësisë së makinave për të kuptuar dhe përpunuar gjuhën, por përdorimi i saj hapi një debat më të gjerë rreth mënyrës se si njerëzit ndërveprojnë me makinat. Edhe pse Weizenbaum e shpjegoi se Eliza ishte vetëm një imitues i rolit të një terapeuti, shumë përdorues filluan ta perceptonin si një entitet që mund të kuptonte ndjenjat e tyre.
Disa dekada më pas, zhvillimet në inteligjencën artificiale (AI) dhe paraqitja e chatbot-eve si ChatGPT dhe Gemini, e kanë forcuar edhe më tej lidhjen mes njerëzve dhe makinave. Studimet tregojnë se mbi një të tretën e popullsisë në Mbretërinë e Bashkuar po përdor AI për mbështetje emocionale ose ndërveprim social. Por, a mund të ofrojnë chatbot-et AI ndihmë psikologjike të besueshme?
Euronews Tech Talks bisedoi me Charlotte Blease, një filozofe dhe kërkuese në fushën e shëndetit, si dhe me Tom Van Daele, psikolog klinik dhe koordinator kërkimesh në psikologji dhe teknologji. Blease tha se chatbot-et AI ofrojnë disa përparësi ndaj terapisë tradicionale, siç është aksesibiliteti. Në shumë vende, përfshirë ato të pasura, ka lista të gjata pritjeje për të parë specialistët. Sipas të dhënave nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, një në gjashtë njerëz në Evropë jeton me një problem shëndetësor mendor, por një në tre prej tyre nuk marrin ndihmën e nevojshme.
Van Daele sugjeroi se përdorimi i chatbot-eve në terapi nuk duhet demonizuar, por duhet konsideruar si një mjet “komplementar” ndaj terapisë tradicionale. Ai theksoi se është e rëndësishme që përdorimi i këtyre mjeteve të jetë një zgjedhje dhe jo një nevojë për shkak të mungesës së shërbimeve konvencionale.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë që përdorimi i chatbot-eve për mbështetje mendore kërkon vetëdije për kufizimet dhe rreziqet e tyre. Blease e theksoi se këto mjete janë të programuar për të mbajtur përdoruesit të angazhuar për sa më gjatë, duke krijuar një varësi potencialisht të dëmshme. Van Daele gjithashtu shtoi se chatbot-et shpesh pasqyrojnë paragjykime të vendeve të pasura dhe se ndarja e informacionit të ndjeshëm përmes këtyre platformave ka rreziqe të mëdha.
Pavarësisht këtyre rreziqeve, ata bien dakord se nuk ka sens të hiqen si mundësi, por është e rëndësishme që të gjithë të dinë si t’i përdorin ato sigurt.
