Javier Cercas, një shkrimtar i njohur për romanet e tij të pazakonta, ka sjellë një vepër tjetër që trajton tema si spiritualiteti dhe jeta e përjetshme, titulluar “I çmenduri i Zotit në skajin e botës”. Kjo vepër, e cila fitoi Çmimin Jacques Delors për librin evropian në vitin 2025, eksploron përvojën e Cercas në një udhëtim me Papa Franceskun para vdekjes së tij, duke e përshkruar Vatikanin si një vend “edhe më ekzotik se Mongolia”.
Cercas, i cili e përkufizon veten si një autor anateist dhe anti-klerikal, i referohet Papa Franceskut si “i çmenduri i Zotit” në kontrast me veten si “i çmenduri pa Zot”. Përvoja e tij në Vatikan, ku kishte qasje të pakufizuar për të kërkuar dhe shkruar mbi cfarëdo teme, e bëri atë të perceptonte situatat si “çmenduri”.
Libri gjithashtu ndërlidhet me pyetje të thella për ringjalljen dhe jetën e përjetshme, duke trajtuar besimin si një “superfuqi”. Cercas beson se besimi është një mister, diçka që disa e kanë dhe disa jo. Ai sjell në kujtesë dëshirat e nënës së tij për të parë babanë pas vdekjes, duke treguar se ky kujtim ishte inspirim për librin.
Rreth vizitës së paralajmëruar të Papës Leo XIV në Spanjë, Cercas beson se kjo do të ketë rëndësi të madhe, duke e parë atë si një njeri i kujdesshëm që do të ndiqte trashëgiminë e Papa Franceskut.
Përsa i përket serisë televizive “Anatomia e një instant”, e bazuar në romanin e tij me të njëjtin titull, historia përqendrohet rreth tentativës për grusht shteti më 23 shkurt 1981 në Spanjë. Cercas hedh poshtë idenë se mbreti Juan Carlos organizoi grushtin, duke theksuar se përgjegjësit janë oficerët ushtarakë që e realizuan atë.
Cercas këmbëngul se 23 shkurt është një ngjarje e njohur dhe se nuk ka sekret të madh rreth saj, duke kërkuar publikimin e dokumenteve që mund të heqin dyshimet mbi këtë ngjarje. Ai shpreh bindjen se letërsia ka për qëllim të eksplorojë kufijtë midis realitetit dhe fiksionit, duke theksuar vlerën e gjuhës si instrumentin më të çmuar. Dëshira e tij është të vijojë të krijojë dhe të kontribuojë në kulturën shqiptare si një shërbim publik.
